Một cuộc cách mạng yên ả đang diễn ra trong Thế giới Hồi Giáo (phần II)

  • Bởi tqvn2004
    28/03/2009
    0 phản hồi

    Robin Wright<br />
    Tqvn2004 chuyển ngữ

    Suy nghĩ lại về truyền thống

    Chính trị không phải là tiêu điểm duy nhất của cuộc cách mạng mềm. Thực tế, ảnh hưởng cơ bản nhất của nó, lại chính là trên phương diện niềm tin. Dưới bóng râm của nhà thờ Hồi Giáo Kocatepe ở Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, một nhóm 80 học giả người Thổ đã gặp gỡ liên tục trong 3 năm qua để cân nhắc về các truyền thống Hồi Giáo có tuổi đời 14 thế kỷ. Được biết đến dưới cái tên "hadith", các truyền thống này được xây dựng dựa trên hoạt động và lời nói của Tiên tri Muhamad, và chúng quyết định hành vi của mọi thứ trong thế giới Hồi Giáo - từ tiến hành chiến tranh cho tới vệ sinh cá nhân.

    Cuối năm nay, các học giả Thổ Nhĩ Kỳ sẽ ấn hành 6 ấn phẩm chối bỏ hàng ngàn tập quán gây tranh cãi nhất của đạo Hồi, từ ném đá kẻ ngoại tình tới giết người thân để giữ thanh danh gia đình. Một số hadith, các học giả cho rằng, là không có căn cứ; một số truyền thống khác được tạo dựng với mục đích lèo lái xã hội. "Có một truyền thống nói rằng phụ nữ - về mặt tôn giáo và lý trí - là không hoàn thiện, với trí tuệ kém cỏi", Ismail Hakki Unal thuộc trường đại học thần học Ankara cho biết - ông cũng là một thành viên trong ủy ban nói trên. "Chúng tôi nghĩ rằng điều này không tương thích với phần hồn của kinh Koran. Và khi chúng tôi nhìn vào cách hành xử của Đấng Tiên Tri đối với phụ nữ, chúng tôi không nghĩ rằng cái thông điệp mang tính xúc phạm này lại là của ông". Và một hadith khác kiên quyết rằng phụ nữ phải tuân lệnh chồng, nếu họ muốn lên thiên đường. "Một lần nữa, điều này trái ngược với [hành động hay quan điểm] của Đấng Tiên Tri", Unal nói. "Chúng tôi cho rằng những câu này được đưa ra bởi những người đàn ông muốn áp đặt quyền lực lên phụ nữ".

    Dự án Hadith chỉ là một trong nhiều dự án tìm hiểu vai trò đạo Hồi trong thế kỷ 21. Đây có lẽ là giai đoạn hoạt động nghiên cứu diễn ra mạnh mẽ nhất đối với tôn giáo này, kể từ đỉnh cao nghiên cứu Islam thời Trung Cổ. "Trong thế giới Hồi Giáo hiện nay, người ta tự tin hơn khi đối mặt với lý lẽ, chủ nghĩa hợp hiến (contitutionalism), khoa học, cũng như các vấn đề lớn khác đại diện cho một xã hội hiện đại", Ibrahim Kalin thuộc viện Nghiên Cứu Xã Hội, Chính Trị và Kinh Tế ở Ankara nói. "Phương Tây không còn là nơi duy nhất để người ta học theo nữa. Có nhiều cách để chia sẻ thế giới và đàm phán để đạt một chỗ đứng trong đó."

    Đặc biệt quan trọng là, làn sóng cách mạng mới nhất trong tư tưởng Hồi Giáo không phải chỉ được dẫn dắt bởi đàn ông. Eman el-Marsafy đang thách thức một trong những thành trì thuộc về đàn ông vững chắc nhất trong thế giới Hồi Giáo - đó là nhà thờ. Trong 14 thế kỷ qua, phụ nữ đa phần bị xếp riêng vào những phòng chật hẹp để làm lễ, và không được tham gia vào lãnh đạo nhà thờ. Nhưng el-Marsafy là một trong hàng ngàn phụ nữ chuyên nghiệp, những người ghi nhớ kinh Koran và thạm chí giảng dạy tại Nhà thờ al-Sadiq tại Cairo. "Chúng tôi đang đưa Hồi giáo và một thế giới mới", el-Marsafy nói. "Chúng tôi có thể làm được những điều mà người khác có thể làm được. Chúng tôi cũng muốn tiến về phía trước".

    Thế hệ trẻ đang đứng ở vị trí tiên phong. Là một người tốt nghiệp quản trị kinh doanh, và là một cựu nhân viên ngân hàng, el-Marsafy khoác chiếc khăn trùm đầu hijab khi cô 26 tuổi, bất chấp phản đối gay gắt từ bố mẹ mình. (Bố cô là một nhân viên ngoại giao Ai Cập, mẹ cô là một nhân vật nổi tiếng trong xã hội). Nhưng năm ngoái, mẹ của el-Marsafy, lúc đó ở tuổi 60, cũng bắt đầu trùm khăn giống cố. Đó là một câu chuyện khá phổ biến. 40 năm trước, người ta hiếm thấy quần áo Hồi Giáo ở Ai Cập. Ngày nay, ước tính có hơn 80% phụ nữ Ai Cập trùm hijab, và nhiều người làm thế sau khi con gái của mình trùm đầu.

    Lòng mộ đạo không phải là nguyên nhân duy nhất cho việc thay đổi cách ăn mặc. "Chiếc khăn là sự ngụy trang của phủ nữ Ai Cập trong cuộc đấu tranh dành quyền lực chống lại độc tài của đàn ông", Nabil Abdel Fattah thộc Trung tâm Nghiên cứu Chính trị và Chiến lược ở Cairo nói. "Chiếc khăn cho phụ nữ nhiều qyền lực hơn trong một thế giới của đàn ông". Ziada, một nhà hoạt động nhân quyền, nói về hijab -- chiếc khăn trùm đầu của cô mầu hồng, với hoa văn, chứ không phải màu đen buồn tẻ -- nó cho cô một sự bảo vệ và chính danh trong cuộc vận động của cô.

    Chờ đợi Obama

    Sự xáo động trong thế giới Hồi Giáo có rất nhiều ảnh hưởng tới kế hoạch bắt tay với Hồi Giáo của Tổng thống Barack Obama. Thăm dò của tổ chức Gallup trong xã hội Hồi Giáo cho thấy phần lớn vừa không chấp nhận cách đối đầu [với phương Tây] của các chiến binh, vừa tỏ ra dè dặt với phương Tây. "Họ nói: 'Có dịch bệnh ở trong nhà của hai ta [phương Tây và Hồi Giáo]'," ông Richard Burkholder Jr., giám đốc Nhánh Thăm dò Quốc tế của Gallup, cho biết. Rất nhiều thanh niên Hồi Giáo tức giận trước sự ủng hộ của thế giới bên ngoài dành cho các thể chế độc tài và tham nhũng, bất chấp lời hứa sẽ thúc đẩy dân chủ sau sự kiện 11/9. "Đa số người trẻ tuổi cảm thấy phương Tây đã phản bội những lời hứa của mình", Dhillon thuộc Viện Brookings cho biết. Những người Hồi Giáo nổi giận rằng hành vi bạo động của một vài kẻ lừa bịp xấu xa đã làm cho cả thế giới bên ngoài nghi ngờ toàn bộ một thế hệ Hồi Giáo rằng họ ủng hộ chủ nghĩa khủng bố. "Nguồn gốc duy nhất của bản ngã mà họ có đang bị tấn công", Dhillon nói. Thế hệ hậu 11/9 tiếp tục được nhào nặn bởi các cuộc chiến tại Afghanistan, Iraq, Lebanon và Gaza, nơi mà Washington đóng vai trò trực tiếp hoặc gián tiếp.


    Một em bé Hồi Giáo đang đọc cuốn truyện tranh "Con số 99"

    Mặc dù ông là tổng thống Hoa Kỳ đầu tiên đã từng sống trong thế giới Hồi Giáo, và có họ hàng thân quyến là Hồi Giáo, và có tên đệm Hồi Giáo, Obama có lẽ sẽ phải đối mặt với sự hoài nghi của ngay những người đã chào đón chiến thắng trong cuộc bầu cử của ông. Trong một lá thư ngỏ tại buổi lễ nhậm chức của mình, Tổ chức Hội nghị Hồi Giáo (Organization of the Islamic Conference), có sự hiện diện của 57 quốc gia, đã yêu cầu "một sự cộng tác mới" với Chính quyền Obama. "Trên toàn thế giới, người Hồi Giáo khao khát một kỷ nguyên mới của hòa bình, hòa hợp và thanh bình", Ekmeleddin Ihsanoglu, Tổng thư ký của Tổ chức, đã viết. Ông sau đó bổ sung: "Chúng tôi tin tưởng chắc chắn rằng nước Mỹ, với sự hướng dẫn của mình, có thể giúp củng cố hòa bình đó, tuy nhiên, hòa bình thực sự chỉ có thể được chia sẻ - không bao giờ được áp đặt".

    Đó chính là chìa khóa vấn đề. Thăm dò của Gallup cho thấy, với sự cách biệt rất lớn, rằng cộng đồng Hồi Giáo từ chối ý niệm rằng Hoa Kỳ thực tâm muốn giúp họ. Chính quyền mới, với đôi mắt mới nhìn ra thế giới, muốn củng cố vị trí của Hoa Kỳ. Nhưng "Obama sẽ chỉ có một khe cửa hẹp để hành động", Burkholder nói, "bởi vì Mỹ đã thất bại quá nhiều lần trong quá khứ".

    Hãy hỏi Naif al-Mutawa, một tâm lý học ở một phòng mạch tại Kuwait. Al-Mutawa là người xuất bản "Con số 99", một cuốn truyện tranh nổi tiếng từ Morocco tới Indonesia, với 99 siêu anh hùng nam và nữ, mỗi người đại diện cho một phẩm chất của Thượng đế như nhân từ, thông thái và khoan dung. Trong một bài báo gần đây trên tờ Chicago Tribune, tờ báo quê nhà của Obama, al-Mutawa nhớ lại cuộc trò chuyện với cha mình về đứa con anh mới sinh. Ông của al-Mutawa mới mất gần đây, và anh tưởng rằng cha mình sẽ đề nghị dùng tên ông của al-Mutawa để đặt tên đứa trẻ, một truyền thống để giữ tên đó trong gia đình. Nhưng thay vào đó, cha anh đã đề nghị đặt tên cháu nội là Obama. "Tôi thực sự ngỡ ngàng", al-Mutawa viết. "Thay vì yêu cầu tôi theo đuổi quá khứ, người cha Ả-rập Hồi Giáo bảo thủ của tôi đã yêu cầu tôi đặt cược vào tương lai".

    Nhưng al-Mutawa đã phản đối đề nghị đó. "Tôi muốn thấy kết quả, chứ không chỉ có niềm hi vọng, trước khi đặt tên con tôi the một vị lãnh tụ", anh viết. Sự thực dụng như thế là đặc điểm tiêu biểu của cuộc cách mạng mềm trong thế giới Hồi Giáo. Họ tin rằng chính phủ của chính họ, những người Hồi giáo cực đoan, cũng như thế giới bên ngoài, tất cả đều không thể hiện đúng bản chất của Hồi Giáo và Hiện Đại. Vì thế họ tự mình đứng lên nhận lấy nhiệm vụ đó. Sự phối hợp của các biểu tượng bảo thủ, như cách ăn vận Hồi Giáo, với các ứng xử hiện đại, như viết blog, có thể làm nhiều người bên ngoài bối rối. Nhưng đây là một trong số ít ỏi các phong trào xã hội hiện nay đáng để chúng ta phải quan tâm.

    Cuốn sách gần đây nhất của Wright là "Giấc mơ và Bóng tối: Tương lai của Trung Đông" (Dreams and Shadows: The Future of the Middle East)

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi