Yury Afanasiev - Nước Nga đã đến hồi cáo chung? (phần cuối)

  • Bởi tqvn2004
    27/03/2009
    0 phản hồi

    Phạm Minh Ngọc dịch

    Phần IV. Cuối những năm 1980 - đầu những năm 1990. Tại sao người Nga bỏ qua cơ hội lịch sử cuối cùng của mình?

    1. Tạo cơ sở cho thảm hoạ

    Cuối những năm 1980 - đầu những 1990 là cơ hội để nước Nga thoát khỏi lối mòn xưa cũ. Chúng ta hoàn toàn có thể thoát khỏi cái ma trận độc tài đó. Nhưng cơ hội lịch sử đã bị bỏ lỡ. Đấy cũng không phải là ngẫu nhiên.

    Những người từng tham gia vào các sự kiện thời đó đã không thực hiện được những bước đi cần thiết. Thậm chí họ không hiểu được những sự kiện đang diễn ra lúc đó. Những người bước lên những nấc thang quyền lực cùng với Yeltsin coi đấy là “cách mạng dân chủ”. Họ tự nhận mình là những người “dân chủ” và “tự do”. Họ tuyên bố rằng đất nước đã bước vào một thời đại lịch sử mới. Những lời tuyên bố và vỗ ngực tự phong như thế được long trọng ghi nhận trong một loạt văn bản pháp qui, trong đó có Hiến pháp: họ đã có địa vị chính thức. Một số biện pháp đặc thù đã được thực thi, nhưng đấy chủ yếu là trong lĩnh vực kinh tế, tài chính và công nghệ. Còn nền móng của trật tự xã hội thì không bị động đến.

    Bạo lực và đàn áp, những điểm tựa chính của chế độ: quân đội, hệ thống toà án, lực lượng bảo vệ pháp luật, cảnh sát chính trị, hệ thống giáo dục.. thì vẫn y nguyên. Vẫn là chính quyền cũ, y như thời Xô Viết hoặc tiền Xô Viết. Nó vẫn chẳng cần biết dân chúng là ai, chẳng bị lực lượng hay định chế nào kiểm soát, quyền lợi vật chất và cố gắng để tồn tại là kim chỉ nam cho hành động của nó.

    Thế nhưng những sự kiện đó đã được giới thiệu cho công luận như là quá trình chuyển đổi từ chế độ toàn trị Liên Xô sang nhà nước dân chủ. Xu hướng ngả sang phương Tây được người ta tuyên truyền với niềm tự hào không cần che đậy: Nước Nga là một phần của quá trình chuyển tiếp vĩ đại sang chế độ dân chủ đại diện, xã hội công dân và kinh tế thị trường, đang diễn ra ở Trung và Đông Âu.

    Giới tinh hoa nắm quyền hành động mà chẳng cần suy nghĩ gì hết. Họ không hiểu được ý nghĩa của các sự kiện, kể cả sự kiện chuyển giao quyền lực từ Yeltsin sang người kế nhiệm ông ta là Putin. Mặc cho những lời tuyên bố thường xuyên về tính chất dân chủ và các giá trị của tự do, giới “tinh hoa” đã bị quyền lợi của bộ máy quan liêu Xô Viết, tức là bộ máy vẫn giữ các vị trí then chốt của chính quyền, chi phối hoàn toàn.

    Bề ngoài thì “tầng lớp tinh hoa” “mới” giành được quyền lực là nhờ sự ủng hộ của toàn thể nhân dân, trên cơ sở kết quả của những cuộc bầu cử diễn ra trên toàn quốc. Họ nhảy được lên ngọn triều của đợt sóng quyền lực quét qua xã hội trong giai đoạn “cải tổ”. Một lần nữa nhân dân Nga đã rơi vào cuộc khủng hoảng sâu sắc cả về vật chất lẫn tinh thần, họ rất muốn đoạn tuyệt với quá khứ, muốn thoát khỏi tình trạng đói nghèo với những cửa hành trống rỗng và cuộc sống tối tăm. Chúng ta tụ tập trên đường phố và trên các quảng trường với tâm trạng phấn chấn, đầy nhiệt huyết và hi vọng. Và chúng ta đã bỏ phiếu cho Yeltsin.

    Nhưng ngay lúc đó chúng ta đã không phải là những người nắm quyền chủ động. Tâm trạng phấn khích và “sự thể hiện ý chí” của toàn dân hồi cuối những năm 1980 và đầu những năm 1990 không phải là kết quả của những hành động có ý thức của những con người đã được tổ chức về mặt xã hội, nó cũng không phải là biểu hiện của ý chí của những người tự do. Đấy chỉ là phong trào mang tính lễ nghi của những đám đông, của những con người có nhu cầu tập hợp lại, có nhu cầu suy nghĩ như nhau, gào lên những khẩu hiệu giống nhau và nhất định là phải trước mặt mọi người. Như một đám đông (tôi cũng ở trong số đó…), chúng ta đã trở thành tấm phông mà đằng sau nó những con chuột của lịch sử đã đào được những cái hang sâu hoắm.

    Biết bao nhiêu quyết định có ý nghĩa cực kì quan trọng được thông qua. Quan trọng đến nỗi khung cảnh kinh tế xã hội và sau này mới rõ là cả khung cảnh đạo đức và pháp lí của Liên Xô đã thay đổi một cách triệt để. Nhưng phải đánh giá những thay đổi về kinh tế, chính trị và đạo đức đó như thế nào? Tích cực hay hoàn toàn tiêu cực? Phức tạp không phải là vì khó hiểu. Ngược lại - rất dễ hiểu. Nhưng thật đáng thất vọng, thậm chí không thể dùng từ ngữ bình thường mà nói được.

    Nói chung, chúng ta đang bàn về cuộc vận động đi từ tình trạng cực kì tồi tệ sang tình trạng còn tệ hại hơn. Chúng ta đang nói về quá trình xây dựng nền tảng cho một trật tự xã hội đã định hình hoàn toàn, đã chiếm được vị trí của mình trên thế giới trong thập kỉ đầu tiên của thế kỉ XXI. Đấy là vị trí nằm ngoài biên giới của luật pháp và tội ác. Nằm ngoài biên giới của Thiện và Ác. Đấy là hiện tượng xã hội hoàn toàn mới, xét từ quan điểm của cả nhà nước, kinh tế, pháp luật và đạo đức nữa.

    Hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu người đã tham gia vào việc tạo dựng lên cái hiện tượng xã hội đặc biệt độc đáo này. Trên thực tế, đấy chính là gốc rễ của vấn đề. Tưởng rằng môi trường xã hội ở Liên Xô đã là tồi tệ lắm rồi. Nhưng hiện tượng xã hội xuất hiện từ giữa những năm 1980 đến nay chứng tỏ rằng xấu hay tốt đều chẳng có giới hạn nào hết. Đấy không phải là bằng chứng về bản chất xấu xa của con người. Nó chỉ là một biểu hiện xấu xa nữa của cái xã hội đã bị chủ nghĩa Stalin cố tình làm cho méo mó đi mà thôi.

    Bây giờ, sau hai mươi năm, chúng ta đã nhận ra sai lầm và những thiếu sót căn bản của những quyết định được thông qua hồi đó. Chúng ta có thể nhìn thấy những hậu quả khủng khiếp của của những sai lầm chết người như thế. Chúng ta buộc phải xem xét lí do và động cơ của những người đã đưa ra các quyết định đó.

    Ngay lập tức xuất hiện ý nghĩ đã thành khuôn sáo: sự bất tài của lãnh đạo đảng và nhà nước, coi thường ý kiến của những “cây đa cầy đề” trong làng trí thức. Rồi tình huống đặc thù, mức độ khủng hoảng đúng là vô tiến khoáng hậu. Tất cả đều đúng và chắc chắn là chúng đã làm cho các quyết định trở thành tồi tệ thêm. Nhưng đấy có thể không phải là những lí do chính. Những “cây đa cây đề” chính hiệu, những người có học thật sự đã tham gia vào bộ máy quyền lực cùng Yeltsin và đã ra quyết định. Nhưng mức độ và hậu quả khủng khiếp của những sai lầm của họ thì chỉ có thể so sánh với sự ngu dốt về tài chính của bộ máy của đảng cộng sản trong những năm 1980 mà thôi. Không, vấn đề không phải là tính chuyên nghiệp.

    Các nhà lãnh đạo đã đưa ra những quyết định tai hại như thế đơn giản là vì họ không biết suy nghĩ. Điều đó, đến lượt nó lại là hậu quả quan trọng của quá trình “đào tận gốc trốc tận rễ” tầng lớp trí thức dưới thời Stalin. Dưới thời Stalin một môi trường mới đã được hình thành để thay thế cho cái môi trường đã bị huỷ hoại. Một đội ngũ trí thức “có nhận thức chính trị đúng đắn”[1] đã được hình thành. Và họ chính là những người đưa ra những quyết định với những hậu quả khủng khiếp nói trên.

    Mặc dù đã có những thay đổi triệt để trong việc bài trí sân khấu chính trị, các nhà lãnh đạo hồi những năm 1980 và hiện nay vẫn giống nhau ở hai điểm chủ yếu nhất: hư vô về luật pháp và vô luân. Đối với họ thì Salus revolutiae suprema lex[2] (Lợi ích của cách mạng là trên hết - tiếng Latin trong nguyên văn). Nhưng mỗi người lại hiểu “lợi ích của của cách mạng” một khác… Nếu đi sâu phân tích các quyết định và hành động của chính quyền trong giai đoạn này thì hai thành tố nói trên sẽ giải thích tất cả. Chính thái độ vô luân của chính quyền đã tạo ra những điều kiện làm băng hoại toàn bộ môi trường xã hội.

    Càng ngày càng rõ rằng chính quyền Nga và “giới trí thức” Nga (kể cả những người gọi là “trí thức sáng tạo” phục vụ họ) là những người đã đưa ra quyết định lịch sử. Quyết định này là sự quay trở về (không phải bằng hình thức mà bằng nội dung) với quá khứ của Liên Xô và Nga: trở về nơi mà mọi thứ đều bị nhà nước đè bẹp, nơi không có chỗ cho hoạt động chính trị, không có chỗ cho xã hội công dân, không có chỗ cho luật pháp, không có chỗ cho sở hữu tư nhân hay tự do.

    Điều này nhất định sẽ đưa nước Nga đến một thảm hoạ nữa, mà rất có thể là thảm hoạ cuối cùng. Hướng về quá khứ chứ không phải hướng về tương lai, dù đấy có là quá khứ “tươi sáng” đi nữa, cũng vẫn chỉ là chính sách thiển cận, vẫn chỉ là một cái chết đã được báo trước mà thôi.

    2. Những sai lầm ngớ ngẩn của Yeltsin và Putin

    Đây là những suy nghĩ của tôi về trách nhiệm mà Yeltsin and Putin phải chịu trước lịch sử:

    • thứ nhất, chậm trễ trong việc cải tạo truyền thống Nga và Liên Xô. Nghĩa là nước Nga đã bỏ lỡ cơ hội thoát ra khỏi lối mòn muôn thuở của mình
    • thứ hai, để cho tầng lớp nomenklatura Liên Xô, họ hàng của họ, bạn bè và bạn bè của những người bạn của họ, thực hiện việc tư hữu hoá quyền lực và tài sản quốc gia (kể cả khoáng sản). Đấy chính là nền tảng của nhà nước phường hội (nhóm đầu sỏ, tài sản nhà thờ)
    • cuối cùng, đấy là dưới thời Putin, nhóm cầm quyền lại một lần nữa quả quyết rằng ta là một nước “đặc biệt”. Dù không nói ra một cách rõ ràng và mạch lạc, họ quyết định rằng nước Nga có “một sứ mệnh”. Rằng nước Nga có vai trò trên toàn thế giới. Cho nên nó phải tái lập ảnh hưởng của mình trong không gian hậu-Xô Viết. Nó phải đưa các lực lượng chống Mĩ trên toàn thế giới vào một mặt trận chung. Tuy chiến lược này chưa được tuyên bố một cách công khai, nhưng đã hiện hình trên thực tế. Chính sách đối ngoại của Nga trong thời gian gần đây cho ta thấy rõ điều đó.

    Xin lưu ý: sự khác nhau căn bản giữa những người đế quốc chủ nghĩa trong quá khứ và và hiện tại là các đầu lĩnh trong quá khứ - có thể bao gồm cả Stalin - đã tự đồng nhất mình với đế chế. Họ tự coi mình là Thiên tử hoặc là hiện thân của tư tưởng cộng sản toàn thế giới. Vì vậy mà yêu cầu giành cho nước Nga vai trò toàn cầu của họ là yêu cấu chân thực.

    Còn các những người cầm quyền hiện nay chỉ coi “Nhà nước Nga” là phương tiện để trộm cắp: trên toàn lãnh thổ nước Nga và nếu ăn cắp được trên toàn thế giới thì càng tốt. Yêu cầu của họ chỉ là bịp bợm, họ biết rõ như thế. Yêu cầu như thế chỉ là để lừa những con bạc bịp khác mà thôi. Tuy nhiên, dù là chân thành hay bịp bợm thì chính sách này vẫn đòi hỏi phải có những bước ngoặt trong chính sách đối nội. Chưa ai biết hoặc tính được hậu quả, nhưng cả nước sẽ phải trả giá đắt cho chiến lược này.

    3. Quái thai thời hậu-Xô Viết: Nhà nước phường hội + Nhà nước thân hữu

    Chúng ta phải xem xét lại các thuật ngữ. Rất dễ lầm lẫn giữa lời nói với việc làm, giữa lời tuyên bố với thực tế công việc. (Các nhà văn hoá học, khi bàn về hiện tượng độc giả hay khán giả chìm đắm vào thế giới giả tưởng của sách hay phim thường sử dụng thuật ngữ “hiện thực thứ hai”). Vẫn còn đó một nước Nga với cái mẽ để phô ra bên ngoài và một nước Nga với nội tình thực tế ở bên trong. Tôi vừa sử dụng hai từ “chiến lược” và “bước ngoặt” như thể đấy là một cái gì đó hoàn toàn hiện thực vậy. Nhưng không phải như thế. Và sự kiện là không phải như thế tác động lên mỗi người chúng ta theo nghĩa đen của từ này.

    Cuộc cách mạng dân chủ đã không xảy ra vào năm 1991. Dĩ nhiên lá các chính trị gia có thể mô tả vụ sụp đổ của cái quái thai kinh tế-xã hội ấy và con đường dẫn đến đỉnh cao quyền lực của họ là một cuộc cách mạng. Nhưng chính quyền trong những năm 1990 chẳng hề có một người dân chủ hay một người theo đường lối tự do nào. Yeltsin không phải là một người dân chủ, Chubais và Gaidar cũng chẳng phải là người tự do. Họ và những kẻ đồng hội đồng thuyền với họ chỉ là sự tiếp tục và hiện thân của tầng lớp nomenklatura của Liên Xô cũ mà thôi.

    Sự chuyển đổi từ chế độ toàn trị Nga-Liên Xô sang nền dân chủ châu Âu cũng chưa diễn ra. Đáng lẽ phải tiến lên, theo đúng nghĩa của từ “chuyển hoá”, thì hệ thống cai trị ở Nga và Liên Xô tiếp tục quá trình tan rã. Còn môi trường xã hội nhân tạo theo kiểu Stalin thì tiếp tục thoái hoá, kết quả nghiên cứu của các chuyên gia, thí dụ như của Trung tâm Levada cho thấy như thế. Quá trình chuyển tiếp sang một hình thức tổ chức xã hội cao hơn và quá trình tan rã của hình thức xưa cũ diễn ra trên hai quĩ đạo hoàn toàn khác nhau. Trong những năm 1990 hoang dã, những thành tố của quá khứ lịch sử nhiều thế kỉ đã qua của nước Nga và một thế kỉ của Liên Xô cùng hiện diện trong đời sống của chúng ta.

    Muốn hiểu nội dung và xu hướng phát triển của xã hội hậu Xô Viết thì ta phải luôn nhớ rằng khi Liên Xô sụp đổ ở Nga chưa có xã hội công dân và chưa ai nghĩ đến việc thành lập, thậm chí không nhận thức được rằng đất nước chưa có các định chế như thế nữa kia.

    Các định chế của kinh tế thị trường và sở hữu tư nhân được chấp nhận và sau đó thì được luật pháp thừa nhận (1991). Bức màn sắt bị gỡ bỏ và các định chế kinh tế xã hội hiện đại được phủ trùm lên bộ máy quản lí-chính trị. Sau đó mọi sự diễn ra một cách tự phát và chỉ có thể dẫn tới kết quả là các quan hệ xã hội và định chế của nhà nước sẽ ngày càng trở thành thô sơ và cổ lỗ hơn.

    Kết quả là hôm nay chúng ta bắt đầu nhận ra những đặc điểm cơ bản nhất của một cuộc hôn phối trái khoáy kéo dài gần hai mươi năm, cuộc hôn phối nhằm liên kết hai thứ không thể nào liên kết được: nhà nước phường hội và nhà nước thân hữu. Nhà nước phường hội ở đây có nghĩa là nhà nước mà quyền lợi kinh tế, xã hội và quốc gia phụ thuộc vào quyền lợi của các tập đoàn và các bộ của chính phủ. Ưu tiên số một của nó là lợi nhuận của các tập đoàn chứ không phải là an ninh quốc gia, không phải là dịch vụ công hay là chăm sóc sức khoỏe cho dân chúng.

    Nước Nga là minh hoạ tuyệt vời cho dự báo của Max Weber về nhà nước “thân hữu”. Nước ta đã trở thành hiện thân của chủ nghĩa tư bản “thân hữu” hay là “chủ nghĩa tư bản của họ mạc và bạn bè”. Quyền lực được chuyển giao theo kiểu cha truyền con nối. Quan hệ họ hàng và bạn bè chi phối toàn bộ bộ máy nhà nước, còn hơn cả thời kì Liên Xô nữa. Nguồn thu nhập chính của các quan chức không phải lương mà là bổng lộc do vị trí trong bộ máy quan liêu của họ đem lại.

    Trong không gian hậu Xô Viết, thí dụ điển hình nhất của chế độ “thân hữu theo lối Hồi giáo” (patrimonial Sultanates), theo cách gọi của Max Weber, chính là khư vực Ngoại Caucasia (Transcaucasia) và Trung Á như các nước cộng hoà Azerbaijan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Uzbekistan và Turkmenistan. Ở một vài quốc gia, chế độ và nền độc tài dựa trên sự sùng bái cá nhân đã tự tuyên bố là những người lãnh đạo cho đến chết.

    Nước Nga cũng đang chuyển động theo hướng này. Ta có thể nhận thấy điều đó qua quá trình chuyển giao quyền lực từ Yeltsin sang Putin. Nó còn thể hiện một cách rõ ràng hơn trong việc chuyển giao quyền lực Putin-Medvedev-Putin, và trong quyết định kéo dài thời hạn của tổng thống và quốc hội. Chẳng có gì bí hiểm cả. Các âm mưu đó chỉ chứng tõ quyết tâm của những kẻ đang nắm quyền và đang nắm tiền mà thôi.

    Ở các địa phương tình hình cũng diễn ra tương tự như thế. Nếu ông Luzhkov, thị trưởng Moskva hay ông Shaimiev, Tổng thống Cộng hoà tự trị Tatarstan có đột ngột tuyên bố rằng cần phải quay lại với chế độ bầu cử thống đốc khu vực thì cũng chỉ có những anh ngố mới coi đấy là xung lực dân chủ bất thình lình khởi phát mà thôi. Chúng ta đã đi guốc trong bụng họ rồi. Họ chỉ có một mối lo là làm sao tại vị cho đến lúc chết. Không bao giờ họ chịu rời bỏ quyền lực và tài sản đâu. Họ sẽ chuyển giao cho những kẻ kế nhiệm do chính họ chỉ định và tốt nhất là khi đang hấp hối.

    Có thể đặc trưng đáng chú ý nhất của cơ chế xã hội này chính là quan hệ giữa chính quyền với nhân dân. Quan hệ này, tức là kết quả của toàn bộ lịch sử nền văn minh Nga, trong thời hậu Xô Viết đã đạt đến một giới hạn mới. Sự kiện là lực lượng an ninh đứng trên đỉnh cao nhất của kim tự tháp quyền lực chứng tỏ rằng xã hội đang bị cai trị bằng vũ lực.

    Quan hệ giữa chính quyền và dân chúng ở Nga là quan hệ thù địch và tiêu diệt lẫn nhau. Đấy là đặc điểm chủ yếu. Theo kết quả nghiên cứu trong nhiều năm của Trung tâm Levada thì hậu quả nghiêm trọng nhất của mối quan hệ chết người này là trong mọi điều kiện nhân dân đều có thể thích nghi với quyền lực. Nhân dân trở thành vô luân. Điều này không có nghĩa là ai cũng làm những việc xấu xa mỗi ngày.Nhưng hầu như ai cũng sẵn sàng làm những việc như thế khi có điều kiện.

    Còn chính quyền, vì không bị dân chúng kiểm soát, nên đã trở thành (hay vẫn là) chính quyền thân hữu. Có thể nói, dưới thời Putin nhà nước được quản lí hệt như điền chủ quản lí đồn điền của họ vậy. Chính phủ đã biến thành một điền chủ độc tài trên bình diện quốc gia, với hàng tỉ đồng trong túi và bom nguyên tử nắm trong tay.

    4. Thời Yeltsin - cứu cánh: tự do, phương tiện: Bolshevist

    Trong những năm đầu tiên sau khi Liên Xô sụp đổ, những người cải cách nắm quyền đã mường tượng rằng hệ thống xã hội ở Liên Xô cũ sẽ được thay thế bằng mô hình vay mượn từ phương Tây. Nghĩa là chúng ta sẽ chuyển sang chế độ dân chủ đại diện và nền kinh tế thị trường tự do.

    Nhưng trên thực tế thái độ của họ đối với các mô hình phương Tây đó cũng chẳng khác gì thái độ Peter Đại đế đối với những chiếc cầu tầu ở Hà Lan thuở xưa. Tương tự như Sa Hoàng, những nhà cải cách của chúng ta đã coi các mô hình đó như những món trang sức rẻ tiền, khoác lên hay tháo ra lúc nào cũng được vậy. Chúng ta đã không nhận thức được rằng đấy là kết quả của một quá trình tiến hoá rất dài.

    Thí dụ như Solzhenitsyn. Ông căm thù chủ nghĩa Bolshevik đến tận xương tuỷ. Ông đã chiến đấu với nó một cách ngoan cường, vì vậy ông đã được người đương thời kính trọng và sẽ được hậu thế nhớ mãi. Nhưng ông không nhận thức được rằng GULAG là kết quả của quá trình tiến hoá lâu dài của bạo lực mang bản chất đế chế ở nước Nga. Chính vì sự thiển cận như thế mà ông đã được nhận huân chương từ tay Putin, một cán bộ cũ của KGB và đám tang ông đã được những hậu duệ của đế chế Nga tổ chức một cách hoành tráng.

    Cải cách thất bại là vì thái độ thụ động của dân chúng Nga, họ quá phụ thuộc vào nhà nước và vì các phong trào xã hội và chính trị còn quá yếu. Để có thể tiếp tục nắm quyền, Yeltsin buộc phải chuyển hướng. Ông nhận thức được rằng cái ông ta cần là sự ủng hộ của “lính tráng” chứ không phải là của dân chúng.

    Người ta đã trì hoãn, không thực hiện những thay đổi mang tính cơ cấu vì đấy là những bước đi không được dân chúng ủng hộ. Không được khởi động vì cùng lí do như thế. Bất mãn gia tăng, bạo lực cũng tăng theo. Năm 1993 toà nhà quốc hội bị bắn phá. Năm 1996 Yeltsin bịa ra kết quả bấu cử để ông ta nắm quyền thêm một nhiệm kì nữa. Đấy là những sự kiện chính chứng tỏ bản chất Bolshevik của Yeltsin.

    5. Thời Putin - tiến thẳng về quá khứ

    Chế độ độc tài đã được xây dựng xong trong tám năm cầm quyền của Putin. Nó được xây dựng trên cơ sở nhu cầu có một “trật tự” và trở về với truyền thống của quần chúng.

    Trong suốt giai đoạn đó, chế độ của Putin đã liên tục tấn công vào xu hướng thân phương Tây của những người từng ủng hộ Yeltsin. Chính quyền quyết tâm hạ bệ những người đó. Chiến dịch này đã dẫn tới kết quả là làm thay đổi hẳn cách nhìn của xã hội Nga, một xã hội vẫn còn mang nặng những quan niệm truyến thống. Dân chúng bắt đầu nhìn nhận rằng chính những “người dân chủ” dưới thời Yeltsin có lỗi trong việc làm cho Liên Xô tan rã và làm suy giảm mức sống của người dân, cũng như một loạt các cuộc khủng hoảng hồi những năm 1990 mà trên hết là cuộc khủng hoảng nghiêm trọng hồi năm 1998. Mô hình dân chủ không còn hấp dẫn được ai nữa. Khái niệm tự do và nhân quyền một lần nữa lại bị xếp xó.

    Thay vào đó, chế độ hướng sự chú ý của dân chúng vào khái niệm trật tự, với quan niệm truyền thống về tính ưu việt của nhà nước siêu cường, nhà thờ Chính thống giáo và chủ nghĩa quân phiệt. Không gian cho hoạt động chính trị và xã hội dân sự bị xoá sổ. Tất cả các tổ chức mang tính độc lập như các đảng phái chính trị, các tổ chức xã hội và tổ chức phi chính phủ, các kênh truyền hình độc lập, hệ thống bầu cử, toà án và lực lượng bảo vệ pháp luật, đều bị giải tán.

    Các tổ chức còn lại đều trở thành một phần của hệ thống quyền lực. Đảng phái chính trị, toàn án, viện kiểm sát, phương tiện truyền thông đại chúng và các tổ chức xã hội trở thành công cụ cưỡng bức, thành lực lượng đàn áp hoặc phương tiện nhằm giải quyết các vấn đề kinh tế, quản lí hay tài chính của các cơ quan và tổ chức khác nhau, của các ngân hàng, các công ty bảo hiểm, tiếp thị, quảng cáo chính trị hoặc thượng mãi.

    Mầm mống của các định chế của xã dân sự bị trừ khử với hi vọng là đồng tiền do dầu hoả mang lại sẽ không bao giờ ngừng. Một khi nhà nước tập trung chú ý vào nguyên liệu thô chứ không phải vào sản phẩm thì nó cũng không cần đến dân chúng nữa. Nếu đất nước có “đường ống dẫn” và “vàng đen” thì dân chúng trở thành gánh nặng và mối đe doạ tiềm tàng. Chế độ cho rằng lúc nào nó cũng có thể mua chuộc được dân chúng. Nó không có nhu cầu thiết lập mối quan hệ với dân chúng thông qua các định chế thông thường của một xã hội dân chủ phát triển cao.

    6. “Đứng lên bằng đầu gối“, đạt đến cực điểm, đối mặt với sự cáo chung của nước Nga

    Nhưng cuộc khủng hoảng kinh tế và tài chính đã thay đổi một cách triệt để tình hình lúc đó đã trở nên ngột ngạt lắm rồi. Nó cũng cho thấy sự yếu kém của chiến lược và biện pháp cai trị của chế độ do Putin lập ra.

    Tiền thu từ dầu khí không còn đổ ào ào vào như trước đây nữa, mà vốn liếng từ trong nước thì lại bắt đầu chảy ra. Sản xuất thu hẹp, thất nghiệp gia tăng. Những vấn đề còn tồn tại trong lĩnh vực y tế, giáo dục và nhà ở càng trầm trọng thêm. Với giá dầu thấp hơn $70 một thùng, tức là mức giá được lấy làm cơ sở cho ngân sách, chính phủ sẽ buộc phải moi tiền của dân chúng vì dự trữ bằng tiền và bằng vàng sẽ chẳng kéo dài được lâu.

    Chế độ sẽ làm thế nào trong khi vẫn tiếp tục theo đuổi chiến lược đối đầu với phương Tây và Mĩ? Làm sao kiểm soát được dân chúng khi 40% dân số sống trong cảnh nghèo khổ mà 15-20% trong số đó thực chất là những người ăn mày? Hơn 60% đồng bào của chúng ta sống ở các thành phố nhỏ và ở thôn quê. Chính ở đó, tức là ở ngoại vi, thái độ trông cậy vào nhà nước thể hiện một cách rõ ràng nhất. Dân chúng trong các khu vực đó không có cả điều kiện vật chất lẫn tinh thần hoặc phương tiện để có thể thay đổi quan điểm và thoát ra khỏi tình trạng túng quẫn thường trực của mình.

    Cái khối quần chúng rời rạc, hỗn loạn, thiếu tổ chức đó chính là căn nguyên của nạn tham nhũng ở nước ta. Mà càng nghèo đói, càng có nhiều người thất nghiệp, càng thiếu các tổ chức chính trị và không được một tổ chức nào trong xã hội công dân nâng đỡ thì sự hỗn loạn sẽ càng gia tăng.

    Tham những phát triển theo cấp số nhân. Nó chi phối hầu như tất cả các lĩnh vực của xã hội và trên tất cả các thang bậc của quyền lực, kể cả những nấc thang cao nhất (như người ta vẫn nói) do Tổng thống và Thủ tướng đứng đầu. Tham nhũng là một trong những hậu quả tai hại nhất của xã hội không có sự phân tầng và thiếu chuyên môn hoá.

    Như chúng ta đều biết, chuyển động là sống. Putin là Vua, là Chúa, là Tổ quốc của ngày hôm nay yêu cầu chúng ta chấp nhận rằng động tác thể dục buổi sáng theo kiểu Nga (”đứng lên bằng đầu gối”, với kèn và trống) chính là chuyển động, là sống. Thế mà mọi người đều tin. Họ chuyển động bằng những độc tác thể dục buổi sáng như thế. Tay giữ chặt nấm đấm trong túi áo. Sẵn sàng nện thêm cho những kẻ đã ngã.

    Nhưng tất cả chúng ta sẽ ngã - mà là ngã cùng một lúc.

    Nếu chúng ta cứ tiếp tục như thế này thì chẳng bao lâu nữa chúng ta sẽ kết liễu cái hiện tượng văn hoá và lịch sử vẫn được biết đến với tên gọi là nước Nga.

    Nguồn: http://www.opendemocracy.net/article/russia-theme/the-end-of-russia

    ____________________________________

    [1] Ở ta và Trung Quốc đội ngũ này được gọi một cách đạo đức giả là “vừa hồng vừa chuyên”.

    [2] Salus revolutiae suprema lex (Lợi ích của cách mạng là trên hết - tiếng Latin trong nguyên văn). - khẩu hiệu được G. V. Plekhanov đưa ra tại Đại hội II Đảng công nhân Xã hội Dân chủ Nga (1903) nhằm chống lại nguyên tắc của dân chủ Salus populi suprema lex (Lợi ích của nhân dân trên hết).

    Chủ đề: Thế giới
    Từ khóa: nước Nga

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi