Một cuộc cách mạng yên ả đang diễn ra trong Thế giới Hồi Giáo (phần I)

  • Bởi tqvn2004
    25/03/2009
    4 phản hồi

    Robin Wright<br />
    Tqvn2004 chuyển ngữ


    Tại một cửa hàng ở Cairo, một nhân viên đang cuốn chiếc khăn trắng, làm từ loại vải không trong suốt, lên đầu một nhân viên khác, để đảm bảo rằng toàn bộ phần tóc của cô này được che kín [theo luật Hồi Giáo].

    Ba thập niên sau chính biến tại Iran, sự kiện đã đưa một chính quyền tăng lữ Islam trở lại nắm quyền sau 14 thế kỷ gián đoạn, một cuộc cách mạng yên ả hơn, nhưng cũng mạnh mẽ hơn, đang diễn ra làm thay đổi thế giới Hồi Giáo. Dalia Ziada là một phần của cuộc cách mạng ấy.

    Năm Ziada lên 8, mẹ cô nói cô phải mặc bộ váy dự tiệc màu trắng cho một buổi lễ "bất ngờ". Hóa ra đó là buổi lễ cắt âm vật (circumcision) đầy đau đớn. Nhưng Ziada quyết định sẽ phản kháng lại. Cô gái trẻ người Ai Cập này đã dành nhiều năm trời tranh luận với bố và các chú các bác của mình, chống lại việc cắt bộ phận sinh dục của em gái và các em họ của cô, và sau đó cô đã phát triển nó thành một phong trào rộng lớn hơn. Cô bây giờ đấu tranh cho mọi thứ, từ tự do ngôn luận tới các quyền dành cho phụ nữ và các tù nhân chính trị. Để cổ vũ cho đấu tranh bất bạo động, Ziada năm ngoái đã dịch sang tiếng Ả-rập cuốn lịch sử dạng truyện tranh về Martin Luther King Jr., và phân phối 2000 bản khắp từ Morocco tới Yemen.

    Bây giờ ở tuổi 26, Ziada đã tổ chức tuần lễ phim về Nhân Quyền đầu tiên tại Cairo vào tháng 11. Ban kiểm duyệt đã không chấp thuận các bộ phim, và Ziada đã chặn đường vị trưởng ban tại cửa thang máy, đi cùng ông này lên văn phòng để đệ trình vấn đề của cô. Khi sân khấu bị đóng cửa một cách đáng ngờ vào phút cuối, cô đã thuê một chiếc du thuyền trên sông Nile để tổ chức tối ra mắt -- đợi cho nó rời bến và ra ngoài tầm kiểm soát của pháp luật để khởi chiếu bộ phim.

    Ziada không ngại ngùng bất kỳ điều gì, kể cả những chi tiết mang tính riêng tư và rùng rợn của cuộc đời cô. Nhưng cô vẫn đeo mạng, một dấu hiệu chứng tỏ niềm tin tôn giáo của cô không hề phai nhạt. "Điều tôi quan tâm nhất", cô viết trong entry đầu tiên trên blog của mình, "là làm [thánh] Allah hài lòng với tất cả những gì tôi đã làm trong cuộc đời mình".

    Quan điểm này đã vang vọng trong thế giới Hồi Giáo. Tại nhiều quốc gia mà người theo đạo Giáo chiếm đa số, những nhà hoạt động xã hội thuộc thế hệ mới nhất đang định nghĩa lại xã hội bằng những cách thức rất mới mẻ. Cuộc cách mạng "mềm" mới này khác biệt với ba làn sóng thay đổi trước đó -- sự khôi phục của đạo Hồi vào những năm thập niên 70, sự dâng cao của chủ nghĩa cực đoan nhưng năm thập niên 80, và sự phát triển của các đảng phái chính trị Hồi Giáo những năm thập niên 90.

    Cuộc cách mạng ngày hôm nay mang tính Hồi Giáo mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Thế nhưng nó cũng cương quyết chống lại những người theo học thuyết thánh chiến (jihad), và lưỡng lự về các đảng phái chính trị Islam. Xét về văn hóa, nó bảo thủ sâu sắc, nhưng mục tiêu của nó là thích nghi với thế kỷ 21. Về chính trị, nó phản đối chủ nghĩa thế tục và tiến trình Phương Tây hóa, nhưng cũng khao khát thay đổi để tương thích với các xu hướng toàn cầu hiện đại. Cuộc cách mạng mềm này mang tính tìm kiếm bản ngã (identity) và hướng đi hơn là thể hiện lòng mộ đạo. Những người làm cách mạng kiểu mới đang kết hợp các giá trị trong kinh Koran với cách sống mới nảy sinh ra từ Internet, từ truyền hình vệ tinh và Facebook. Đối với họ, đạo Hồi là con đường để thay đổi, hơn là mục tiêu để đi tới. "Đó là một cuộc cách mạng bất bạo động, cố gắng hòa trộn hiện đại và tôn giáo", Ziada nói, bấm còi liên tục để vượt qua hệ thống giao thông kinh khủng ở Cairo, để tới gặp gỡ với một trong nhiều nhóm đòi nhân quyền mà cô vẫn thường làm việc chung.

    Các nhà hoạt động xã hội Hồi Giáo mới, vốn có mục tiêu rất khác nhau từ quốc gia này đến quốc gia khác, xuất hiện như một phản ứng trước vụ tấn công 11/9, và tất cả mọi thứ đã diễn ra kể từ đó. Navtej Dhillon, giám đốc Sáng Kiến Thanh Niên Trung Đông thuộc Viện nghiên cứu Brookings, nói rằng "có cả một thế hệ tuổi từ 15 tới 35 đang lèo lái cuộc cách mạng mềm này -- giống như thế hệ baby-boom ở Mỹ -- và hành vi của họ được định nghĩa bởi một kinh nghiệm sống gần giống nhau. Đây đáng lẽ là một thế hệ nhìn ra bên ngoài theo một cách tích cực, với tri thức, khả năng tiếp cận các công nghệ và khát vọng về một nền kinh tế linh động lớn hơn". Thay vào đó, ông cho biết, "thế hệ này đã trở thành con tin của các vấn đề chính trị thời kỳ hậu 11/9". Nhận thức được rằng chủ nghĩa cực đoan chỉ gây ra sự tàn phá, mà không tạo được những biện pháp thay thế để cải thiện cuộc sống hàng ngày, thành viên thế hệ hậu 11/9 dựa ngày càng nhiều vào các giá trị Islam, thay vì dựa vào ý thức hệ tôn giáo để đạt mục đích của mình. Và quan trọng hơn, cuộc cách mạng mềm này đã tạo ra một cảm giác tự tin mới trong thế giới Đạo Hồi, và suy nghĩ cho rằng câu trả lời cho các vấn đề họ gặp phải nằm ngay ở trong niềm tin và cộng đồng Hồi Giáo, chứ không phải ở thế giới bên ngoài. Cuộc cách mạng này, tóm lại, là một cuộc cải cách trong một không gian bảo thủ.

    Gửi kinh Koran qua tin nhắn

    Cuộc cách mạng mềm đang được củng cố bởi hàng ngàn trường học được xây mới ở khắp nơi, từ Thổ Nhĩ Kỳ tới Pakistan. Các đề tài của nó được thể hiện trong các bản nhạc hip-hop của người Palestine, các trang Facebook Ai Cập, và những tin nhắn chứa đựng các đoạn kinh Koran giữa sinh viên với nhau. Nó được phản ánh qua việc đám đông trên phố Bosnia vinh danh các anh hùng Hồi Giáo, và những em bé gái Trung Á được đặt tên theo thành phố linh thiêng Medina. Những thần tượng của cuộc cách mạng được mô tả bằng những hình tượng siêu nhân (action figures), mỗi hình tượng thể hiện một trong 99 vật tượng trưng của Thượng Đế, trong các cuốn truyện tranh ở Kuwait. Cuộc cách mạng thậm chí còn thay đổi cả tiếng lóng. Thanh niên Ai Cập bây giờ trả lời điện thoại với câu "Salaam alaikum" -- "An lành tới với bạn" -- thay vì nói "Xin chào". Nhiều người thêm câu "bi izn Allah" -- "nếu Thượng Đế cho phép" -- khi nói về mọi chủ đề, từ thời tiết tới chính trị. "Họ nghĩ rằng họ sẽ được Thượng Đế ban thưởng khi làm thế", Ziada nói vui.

    Ngay cả ở Saudi Arabia, quốc gia Hồi Giáo khắt khe nhất, cuộc cách mạng mềm cũng đang thay đổi những cuộc nói chuyện của công chúng. Hãy xét trường hợp Ahmad al-Shugairi, người đang theo đuổi việc kinh doanh riêng của gia đình mình cho tới khi một người bạn tuyển mộ anh vào chương trình có tên "Yallah Shabab" (Chào Thanh Niên) năm 2002. Al-Shugairi cuối cùng trở thành người dẫn chương trình. Mặc dù chưa từng được đào tạo chính thức về tôn giáo, al-Shugairi nhanh chóng trở thành một trong những nhà truyền đạo trên TV nổi tiếng nhất, chương trình của anh được phát qua vệ tinh tới khán giả toàn Trung Đông, và được xem trên YouTube. "Chương trình này chỉ cách để bạn có thể vừa là một người Hồi Giáo nghiêm chỉnh, lại vừa thưởng thức cuộc sống của bạn", Kaswara al-Khatib, trước đây là người sản xuất chương trình Yallah Shabab, nói. "Trước đây, người ta vẫn nghĩ rằng, bạn chỉ có thể chọn giữa một người Hồi Giáo toàn tòng, hoặc là người tự do, không có sự lựa chọn nằm giữa hai thái cực đó. Và người ta đã quá chú trọng tới sự trừng phạt của Thượng Đế. Chúng tôi bây giờ chú trọng vào lòng thương hại của Thượng Đế."

    Năm 2005, al-Shugairi bắt đầu một chương trình TV có tên "Những Suy Nghĩ" trong tháng thiêng liêng Ramadan, tập trung vào các vấn đề thực tế trong cuộc sống người Hồi Giáo hiện tại, từ tự sạch sẽ tới lòng khoan dung. Lúc thì xuất hiện trong quần Jeans, lúc thì trong áo dài trắng truyền thống Saudi với vòng khăn trên đầu, anh thường ngồi trên đi văng nói chuyện một cách thân mật. "Tôi không có ý sáng tạo lại cái bánh xe, hay lòng tin", al-Shugairi giải thích tại quán cà-phê Andalus ở Jidda, nơi anh mở đón những thanh niên. "Nhưng cần có ai đó nói về những lẽ thường tình đó".

    Cuộc đời của chính al-Shugairi phản ánh kinh nghiệm và sự tiến hóa của nhiều thanh niên Hồi Giáo khác. Trong thập niên 90, anh chuyển từ "ăn chơi cực đoan" như một sinh viên đại học ở California sang "niềm tin cực đoan". Chấn động của sự kiện 11/9, vụ tấn công mà đa số người thực hiện nó tới từ Saudi, đã lái anh đi vào giữa hai thái cực.

    Những giáo sĩ truyền thống nhạo báng al-Shugairi, ở tuổi 35, và những người truyền đạo trên TV khác rằng họ đang truyền bá thứ "Islam dễ dàng", "Islam trẻ con" hay thậm chí "Islam phương Tây". Nhưng thông điệp của anh thực sự phản ánh một thứ chủ nghĩa bảo thử sâu sắc trong thế giới Hồi Giáo, ngay cả khi các nhà hoạt động xã hội sử dụng các ví dụ đương thời và công nghệ hiện đại để làm dẫn chứng cho những gì mình nói. Một trong các chương trình của al-Shugairi về hạnh phúc sử dụng Elvis Presley, một con người nổi tiếng, tài năng và giàu có nhưng chết trẻ. Cuộc sống mà không có tâm hồn sâu sắc, al-Shugairi giảng, chỉ là vô nghĩa.

    Những tiếng nói của cuộc cách mạng mềm đang mở rộng không gian chính trị Hồi Giáo. Mostafa Nagar, 28 tuổi, một nha sĩ Ai Cập, đang vận hành một trang blog có tên "Làn Sóng trong Biển của Những Thay Đổi", là một phần của phong trào trên Internet kêu gọi một "sự phục hưng" trong suy nghĩ Hồi Giáo. Thế nhưng Nagar lại thuộc Anh Em Hồi Giáo (Muslim Brotherhood), một phong trào Islam lớn nhất ở Trung Đông. Blog của anh đã tạo ra một làn sóng thách thức ngay từ trong Anh Em Hồi Giáo, phản đối tuyên ngôn của phong trào này - vì tuyên ngôn kêu gọi hạn chế quyền chính trị của phụ nữ và người Thiên Chúa Giáo. Nagar kêu gọi việc phân tách hai cánh tôn giáo và chính trị của phong trào, ủng hộ việc tách nhà thời khỏi chính quyền, và đòi hỏi Đảng cầm quyền phải được lãnh đạo bởi các nhà kỹ trị (technocrats) thay vì các tăng lữ.

    Khi Nagar và những người ủng hộ anh bị thúc dục phải rời bỏ phong trào Anh Em Hồi Giáo, họ đã quyết định ở lại. "Như một đảng của cộng chúng", anh nói, "quyết định của nó liên quan tới số phận của tất cả nhân dân Ai Cập, do đó suy nghĩ của nó phải được để mởi cho mọi người". Và đúng thế, blog của anh -- và những lời chỉ trích khác từ phe trẻ tuổi của phong trào -- đã có tác dụng "đóng băng" bản tuyên ngôn gây tranh cãi kia.

    Sự kiện này nhấn mạnh một xu hướng chính trị đang nổi lên. Kể từ 11/9, thăm dò liên tục cho thấy rằng phần lớn người Hồi Giáo không chấp nhận cả nền chính trị thần quyền kiểu Iran lẫn dân chủ kiểu phương Tây. Họ muốn một sụ pha trộn, với các tăng lữ đóng vai trò khuyên nhủ xã hội, chứ không phải cai trị xã hội. Và kết quả là, các đảng Islam đang chịu sự chỉ trích ghê gớm. "Những người Hồi giáo bảo thủ, vốn đã không chiến thắng một cách cách biệt, hiện đang phải chật vật duy trì thành tựu khiêm tốn mà họ đã đạt được trước đây," bản thăm dò bởi viện nghiên cứu Carnegie Endowment for International Peace cho biết. Ví dụ trong cuộc bầu cử gần đây tại Iraq, các đảng thế tục (phi tôn giáo) đã chiến thắng thuyết phục các đảng phái tôn giáo vốn được ủng hộ 4 năm trước đây.

    Cuốn sách gần đây nhất của Wright là "Giấc mơ và Bóng tối: Tương lai của Trung Đông" (Dreams and Shadows: The Future of the Middle East)

    (còn tiếp)

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    4 phản hồi

    Billy viết:
    Circumcision dành cho con gái sẽ là cắt bỏ phần âm đạo. Việc cắt bỏ bao quy đầu được cho là có nhiều tác dụng với các bé trai và việc này được làm ở nhiều nơi trên thế giới. Trong khi đó, việc cắt bỏ âm đạo với các bé gái được cho là mang tính chất tôn giáo nhiều và tục lệ này thịnh hành ở các nước châu Phi. Bác có thể xem thêm ở đây:

    http://en.wikipedia.org/wiki/Female_genital_cutting

    Cảm ơn bác Billy, tôi đã theo hướng của bác để tìm kiếm và thấy người ta gọi là "cắt âm vật nữ":

    http://www.tin247.com/cam_cat_bo_phan_sinh_duc_nu_tren_toan_the_gioi-10-82122.html

    Tôi đã chỉnh lại cho chuẩn trong bài dịch của mình. Cảm ơn các bác!

    Circumcision dành cho con gái sẽ là cắt bỏ phần âm đạo. Việc cắt bỏ bao quy đầu được cho là có nhiều tác dụng với các bé trai và việc này được làm ở nhiều nơi trên thế giới. Trong khi đó, việc cắt bỏ âm đạo với các bé gái được cho là mang tính chất tôn giáo nhiều và tục lệ này thịnh hành ở các nước châu Phi. Bác có thể xem thêm ở đây:

    http://en.wikipedia.org/wiki/Female_genital_cutting

    Khách viết:
    Tôi chưa đọc hết bài, bởi mới vài dòng đầu tiên đã nhận thấy một lỗi không thể chấp nhận được:

    "Năm Ziada lên 8, mẹ cô nói cô phải mặc bộ váy dự tiệc màu trắng cho một buổi lễ "bất ngờ". Hóa ra đó là buổi lễ cắt bao quy đầu đau đớn."

    Tôi tra từ điển, thấy nó gọi vậy:

    http://tratu.baamboo.com/dict/en_vn/Circumcision

    Tôi cũng hơi ngờ ngợ, nghĩ là bao quy đầu là của con trai, không biết con gái thì gọi là gì?

    Tôi chưa đọc hết bài, bởi mới vài dòng đầu tiên đã nhận thấy một lỗi không thể chấp nhận được:

    "Năm Ziada lên 8, mẹ cô nói cô phải mặc bộ váy dự tiệc màu trắng cho một buổi lễ "bất ngờ". Hóa ra đó là buổi lễ cắt bao quy đầu đau đớn."