Yury Afanasiev - Nước Nga đã đến hồi cáo chung? (phần I)

  • Bởi tqvn2004
    23/03/2009
    0 phản hồi

    Phạm Minh Ngọc dịch

    Lời người dịch: Nước Nga, đất nước rộng lớn nhất thế giới với tiềm năng kinh tế và khoáng sản vô cùng hùng hậu, với kho vũ khí nguyên tử có thể đưa nhân loại đến chỗ diệt vong, đang đi về đâu? Tất cả những ai quan tâm đến chính sự đều không thể bàng quan với câu hỏi này. Nhưng đối với những người nặng lòng với tiến trình dân chủ hoá Việt Nam thì câu hỏi đó còn đáng quan tâm gấp bội bởi vì rất có thể sau khi chế độ cộng sản cáo chung chúng ta cũng sẽ có một chính quyền y hệt như nước Nga, “những người cầm quyền hiện nay chỉ coi “Nhà nước Nga” là phương tiện để trộm cắp: trên toàn lãnh thổ nước Nga và nếu ăn cắp được trên toàn thế giới thì càng tốt”. Đây là một bài tiểu luận hay, rất nên đọc.

    Phần I. Chúng ta không phải là nô lệ sao?


    Stalin và Putin

    1. Những người cầm quyền hành động không khác gì chính phủ chiếm đóng. Tại sao dân chúng lại ủng hộ họ một cách vô điều kiện?

    Những tháng gần đây chúng ta đã chứng kiến một loạt hành động của chính phủ Nga mà mới nhìn thì có vẻ ngược đời. Xin liệt kê một vài hành động quan trọng nhất.

    • lần đầu tiên kể từ khi rút quân đội Liên Xô khỏi Afghanistan, lực lượng vũ trang Nga đã khởi sự và kết thúc một cuộc chiến tranh “thực sự” (không phải chiến tranh “lạnh”) ở bên ngoài lãnh thổ Nga (ở Georgia);
    • lần đầu tiên kể từ khi Liên Xô sụp đổ, máy bay ném bom chiến lược và tầu chiến của lực lượng vũ trang và hải quân Nga được điều tới châu Mĩ La Tinh;
    • sự trở lại với ngôn từ của chiến tranh lạnh đã đạt đến đỉnh điểm khi Bộ trưởng ngoại gia Nga dùng những câu chữ thô tục trong cuộc nói chuyện với người đồng cấp người Anh;
    • tầu chiến Nga đóng ở Sevastopol tham gia những trận chiến đấu trên Biển Đen (Black Sea) chống lại Georgia, mà không thông báo cho Ukraine theo qui định của Tổng thống nước này;
    • Thủ tướng Nga, ông Putin, đã dở trò hăm doạ Cộng hoà Czech và Ba Lan, dù là với một hình thức đặc biệt, đầy vẻ KGB của ông ta;
    • mặc cho sự phân hoá giàu nghèo rõ rệt và đang gia tăng như hiện nay, ngân sách quốc phòng vẫn tăng gần 30%;
    • Tổng thống Nga chào mừng cuộc bầu cử Tổng thống mới ở Mĩ bằng lời hứa rằng ông ta sẽ cho đặt tên lửa ở Kaliningrad có khả năng đe doạ các đồng minh châu Âu của Mĩ.

    Những hành động như thế rõ ràng là không phù hợp với giai đoạn hiện nay, tuy có thể nói rằng chẳng có gì là sai trái cả. Chỉ có theo tôi nói như thế thì còn đáng sợ hơn là coi đấy “là những điều sai trái”, thực tế dường như cũng bị che phủ bởi một màn sương mù vậy.

    Xin hãy nhìn vào những điều đang xảy ra ngay trước mắt chúng ta. Xin hãy có một cái nhìn thực tế, đầy lí tính và trong bối cảnh lịch sử chứ đừng liếc ngang liếc dọc. Nếu bạn làm như thế thì bạn sẽ có cảm giác là mình đã mất trí hay ít nhất cũng đang tiến dần đến tình trạng như thế.

    Nếu những ý nghĩ đó có vẻ khủng khiếp quá hoặc kì quặc quá và nếu còn tin vào lí trí của mình thì bạn có thể gạt bỏ chúng và khi đó bạn sẽ cảm thấy khủng khiếp không kém vì bạn chỉ còn cảm thấy một sự trống rỗng bao phủ khắp xung quanh.

    Chính quyền chiếm đóng

    Dĩ nhiên không phải là một sự trống rỗng hoàn toàn. Thỉnh thoảng bạn vẫn gặp những người nhìn nhận các sự vật gần giống như bạn. Đối với tôi, đấy là những đốm lửa nhấp nháy giữ đêm đen bao la. Tôi coi họ như những đốm lửa chỉ đường vậy.

    Nhưng ngay cả lúc đó cảm giác trống rỗng vẫn cứ còn. Vì không phải chỉ có một nguyên nhân. Vấn đề không chỉ là chính quyền. Nếu chỉ có như thế thì nhờ hiểu biết mà ta có thể xua tan được ít nhất là một phần bóng tối và có thể hiểu được ngay cả những hành động tàn nhẫn nhất của chính quyền. Nhưng ngay cả khi đã làm như thế bạn vẫn không thể xua tan được cảm giác trớng rỗng vì bạn không biết làm gì với hiểu biết của mình.

    Nhưng nếu bạn suy nghĩ một cách thấu đáo và hiểu một cách cặn kẽ thì sẽ thấy rằng hành động của chính phủ chỉ có thể được giải thích như là hành động của những kẻ xa lạ với chính nhân dân của mình. Đấy là chính phủ chiếm đóng, một lũ mọi rợ, lại còn phi pháp và phạm tội nữa.

    Ngay cả khi bạn đã hoàn toàn chắc chắn, ngay cả khi ý tưởng của bạn hoàn toàn có cơ sở và được củng cố bằng những sự kiện thì bạn sẽ hướng về đâu? Hiển nhiên là bạn sẽ nghĩ: không hướng về phía chính phủ mà hướng về phía nhân dân.

    2. Lòng nhiệt tình man dại của quần chúng

    Nhưng hướng về phía nhân dân còn làm cho cảm giác trống rỗng nặng nề thêm. Vì cảm giác trống rỗng xuất phát cả từ phía đó, từ phía cái đám đông mà những hành động tàn nhẫn của chính phủ đang nhắm vào. Quần chúng không chỉ nhẫn nhục chịu đựng những hành động của chính quyền mà còn bắt đầu ủng hộ một cách nhiệt tình y hệt hồi những năm 30 của thế kỉ trước.

    Khủng khiếp hơn là chuyện đó đã từng xảy ra trước đây, quần chúng bao giờ cũng tỏ ra nhiệt tình khi bị người ta dắt mũi và chà đạp: chuyện đó đã từng xảy ra trước Thế chiến Thứ nhất và ngay sau đó nữa. Lúc đó nhân dân và những người Bolshevik đã liên kết với nhau mật thiết đến nỗi ngay bây giờ cũng không rõ là ai ủng hộ ai và ai lãnh đạo ai. Nhưng chúng ta đã biết kết quả của cuộc đồng hành này. Chúng ta biết rằng nó đã kéo dài và trở thành thảm hoạ cho cả hai phía - đấy là năm 1991.

    Đồng thời chúng ta cũng biết rằng người Nga không bao giờ coi nhà nước là “của mình”, nhà nước áp bức thì người ta giở trò ma mãnh, lừa gạt và tìm cách tránh né phápluật. Ngoài mặt họ tỏ vẻ phục tùng và ngoan ngoãn nhưng trong túi áo bao giờ dân chúng cũng lăm lăm nắm đấm phòng thân. Biểu hiện bên ngoài của thái độ phục tùng và ngoan ngoãn như thế đã được coi là (và vẫn được coi là) tính nhẫn nhục và nếu muốn, ta có thể giải thích thói quen đó như là sự ủng hộ của quần chúng đối với chính phủ.

    Hiện nay có vẻ như Putin và tổng thống của ông ta cũng nhận được sự ủng hộ của toàn dân. Cái khẩu hiệu rất đáng buồn nhưng luôn được nhắc tới ở Nga: “Nhà nước và nhân dân là một”. Điều đó có nghĩa là nhà nước chẳng phải là nhà nước mà nhân dân cũng chẳng phải là nhân dân theo nghĩa hiện đại duy lí của những khái niệm này. Không chỉ nhà nước có vấn đề mà cả nhân dân cũng có vấn đề. Nhân dân chưa bắt đầu đóng vai trò tích cực trong lịch sử của chính mình. Nhân dân vẫn là quần chúng, là đám đông. Chỉ trong khoảng 18 đến 20 năm gần đây cái đám quần chúng nhân dân Nga-Xô rời rạc, manh mún mới bắt đầu qui tụ lại mà thôi. Nhưng lạy chúa tôi, kết quả không phải là sự phát triển của xã hội dân sự mà là một cái gì đó giống như các tổ chức tội phạm vậy.

    Khái niệm này có thể làm cho một số người khó chịu. Họ sẵn sàng kết luận rằng “bạn sẽ chẳng bao giờ tiếp xúc được với nhân dân bằng những ý tưởng như thế”. Tôi hiểu. Chính vì thế mà tôi nói rằng cảm giác trống rỗng xuất phát cả từ đấy nữa.

    Những cuộc nổi loạn định kì

    Suốt nhiều thế kỉ nhân dân ta đã phải chịu đựng những khổ đau mà theo lời Karamzin thì “chỉ có những kẻ đê mạt mới chịu được mà thôi”. Nhưng lúc đó, tức là cuối thế kỉ XVIII, Karamzin không thể biết rằng những nỗi khổ đau và hậu quả nặng nề của chúng đối với đạo đức của nhân dân Nga vẫn còn ở phía trước. Thỉnh thoảng chúng ta cũng vùng lên chống lại những điều bất công và chính quyền. Mỗi một thế kỉ chúng ta lại được cùng với Razin, Pugachev hoặc Lenin tổ chức ngày hội “tự do điên rồ” của mình một lần. Để rồi sau đó chúng ta lại dấu nắm đấm vào túi áo và trở về với cuộc sống tối tăm thường nhật của mình. Một số người tỏ vẻ hân hoan, số khác thì tỏ rõ thái độ vô liêm sỉ khi cho rằng những cuộc nổi dậy đó chính là sự thức tỉnh. Nhưng nhân dân, dù đang đau khổ hay đang phản đối hoặc giận dữ, vẫn cứ còn là một đám đông. Một đám đông đáng thương và đáng buồn, đôi khi đáng sợ và đáng tởm nữa. Vì với tình trạng vô ý thức và sẵn sàng bạo loạn thường trực của họ thì chỉ có những người như Lenin và Stalin, sau này là Yeltsin và Putin mới có thể tiếp xúc được với họ mà thôi. Và trong tương lai gần, ai mà biết được, có thể những người như Zhirinovsky và Limonov có thể cũng sẽ làm được chuyện đo`?

    3. Giới trí thức cũng mất tự do chẳng khác gì trước

    Cảm giác trống rỗng còn trở nên nặng nề hơn khi ta muốn tìm hiểu quan điểm, tiếng nói và tinh thần công dân của giới trí thức của chúng ta.

    Dĩ nhiên là có rất nhiều biến thái, nhưng rất hiếm điểm sáng. Thí dụ, đối với tôi thì một trong những điểm sáng như thế là đạo diễn phim Alexei German. Nhưng họ là những ánh lửa giữa đêm đen, theo nghĩa của Kinh thánh: hoặc là ánh sáng xuyên thủng màn đêm hoặc là sẽ bị màn đêm nuốt gọn. Khả năng thứ hai đã xảy ra trong lịch sử và đang xảy ra trong thời đại chúng ta. Cảm giác trống vắng còn tồi tệ hơn sau những vụ ám sát Dmitry Kholodov, Laria Yudina, Galin Starovoitova, Sergei Yushenkov, Ana Politkovskaya và Magomed Evloev, sau vụ truy tố Adrei Piontkovsky vì “chủ nghĩa cực đoan” và sau khi Mikhail Beketov bị đánh đập một cách vô cùng dã man.

    Cảm giác trống vắng còn nặng nề hơn nữa khi ta cố gắng tìm hiểu quan điểm của những kẻ có học, không phải từng người riêng biệt mà là cả tập thể, cả một “cộng đồng”. Nói một cách ngắn gọn, tất cả những người có học (trừ một vài ngoại lệ có thể đếm trên đầu ngón tay) đều đứng về phía chính phủ chứ không đứng về phía nhân dân. Theo tôi đấy là lí do vì sao dân chúng vẫn cứ mãi chỉ là “dân chúng” và chưa trở thành nhân dân được.

    Nếu xem xét truyền thống hơn một trăm năm qua của giới trí thức của chúng ta thì cảm giác trống rỗng còn nặng nề hơn nữa. Nhưng nó đã không được thảo luận và người ta đã không viết về nó như một vấn đề thực tế, không hiểu được nó một cách thấu đáo. Chính vấn đề “truyền thống của giới trí thức Nga” cũng bị tiêu tán, cũng bị bóng đêm bao phủ.

    Đấy không phải là việc ngẫu nhiên. Cũng cần phải được giải thích nữa.

    4. Mở mang đế chế thay vì tự do


    Surikov

    Xin nói về thái độ mang tính truyền thống đối với quyền lực của giới trí thức Nga trước năm 1917. Thái độ này xuất phát từ sự kiện là ở Nga song song tồn tại hai nển văn hoá đối địch nhau.

    Hai nền văn hoá này khác nhau về mặt xã hội và tinh thần đến nỗi trong thế kỉ XVIII chúng đã nói bằng những ngôn ngữ hoàn toàn khác nhau. Hai bên hoàn toàn không hiểu nhau cho nên trong suốt lịch sử của mình, những người có học ở Nga (ngay cả những người thuộc giới trí thức “tự do”) cũng chỉ làm mỗi một việc là góp phần củng cố quyền lực nhà nước mà thôi. Nói chung, họ thường đứng về phía chính quyền chứ ít khi đứng về phía nhân dân.

    Hơn nữa, chính phủ mà họ giúp đỡ xây dựng thực chất lại là chính phủ chuyên chế, nếu không nói là độc tài. Đấy là lí do vì sao phong trào Khai Sáng đã để lại trong truyền thống quyền lực của dân tộc ta dấu vết rất mờ nhạt.

    Nếu xem xét lịch sử nước Nga một cách rộng rãi hơn thì ta càng thấy rõ hơn lí do vì sao trí thức Nga lại có truyền thống đó. Ngay từ thế kỉ XV, khi Moskva bắt đầu xây dựng đế chế theo Chính thống giáo, người ta đã coi việc mở rộng lãnh thổ là ưu tiên hàng đầu mà không cần quan tâm đến ảnh hưởng của nó đối với sự phát triển của đất nước. Vì việc mở rộng đế chế diễn ra trong hoàn cảnh kinh tế eo hẹp cho nên xu hướng chung là xã hội tiến dần đến tình trạng nô lệ: sức lực của dân chúng phải được bóp nặn bằng bạo lực.

    Xu hướng đó vẫn giữ nguyên cho đến tận hôm nay. Hiện tượng giẫm chân tại chỗ trong một thời gian dài đã trở thành vấn đề ngột ngạt đối với cả dân tộc, trở thành đặc thù của tính cách Nga trong mọi lĩnh vực, bao gồm cả một nhà nước đầy quyền uy còn dân chúng thì bị đàn áp.

    Truyền thống ủng hộ nhà nước của giới trí thức Nga đã được thể hiện trong sự phân đôi cũng mang tính truyền thống của tâm hồn Nga: một bên là tự do, bên kia là đế chế; một bên là ý chí, bên kia là quyền lực.

    Georgy Fedotov, nhà sử học, triết học và nhà báo nổi tiếng của chúng ta còn viết một cách rõ ràng hơn. Theo ông, sau Pushkin, “trong nhận thức của người Nga, vực thẳm giữa đế chế và tự do đã rộng đến mức không thể nào vượt qua được… Những người xây dựng và ủng hộ đế chế thì xua đuổi tự do còn những người đấu tranh cho tự do thì phá hoại đế chế. Nhà nước quân chủ không thể chịu đựng nổi sự chia rẽ mang tính tự sát của cả tinh thần và lực lượng như thế. Sự sụp đổ của đế chế Nga trước hết là do khối ung thư đã làm mục ruộng hết nội tạng của nó ngay từ bên trong”.

    Với sự trợ giúp của Georgy Fedotov, (một người đã trải qua những cuộc cách mạng và chiến tranh thế giới trong thế kỉ XX), tôi muốn quay lại với vần đề hiện nay: “đế chế - tự do – cá nhân”. Hiện nay vấn đề này được giải quyết như thế nào, cả về mặt tri thức lẫn trên thực tế? Xin hãy nhìn thẳng vào những người mà về mặt nghề nghiệp chính là đại diện của tư tưởng và tâm hồn Nga và là những người quyết định tương lai của đất nước trong thế kỉ XXI này.

    Xin nhắc lại: dù muốn dù không, vấn đề này sẽ làm cho bạn cảm thấy trống rỗng. Vì sẽ chẳng có mấy người chia sẻ ý tưởng của bạn. Chính phủ đã giết gần hết những người như thế rồi.

    Tiếng nói giữ thế thượng phong, quan điểm xã hội của giới trí thức Nga, của “tầng lớp có đầu óc của chúng ta”, hoàn toàn trùng hợp với quan điểm của chính phủ hiện hành. Các nhà văn, các nhà khoa học, các nghệ sĩ và đạo diễn phim ảnh cũng như nhà hát, các phóng viên cả báo in lẫn phương tiện truyền thông đại chúng điện tử, các giáo sư đại học và giới tăng lữ không chỉ im lặng và thụ động chịu đựng chính quyền. Họ còn ủng hộ và bào chữa cho nó nữa. Họ còn dùng lí luận, truyền thống lịch sử và quan niệm đạo đức của mình để tìm cách hợp lí hoá những hành động của nó nữa.

    5. Giới trí thức hiện nay: dàn đồng ca ủng hộ

    Có thể dẫn ra ở đây một danh sách dài các tác phẩm, cả sách vở lẫn báo chí, để chứng minh cho điều vừa nói. Chúng ta có thể chỉ rõ rằng hầu như tất cả hệ thống truyền hình và những cuốn sách giáo khoa, cả phổ thông lẫn đại học, đều được nhà nước phê chuẩn. Tôi xin dẫn ra đây một số (số đặc biệt): “Năm thế kỉ của đế chế” của tờ tạp chí Expert ra ngày 31 tháng 12 năm 2007. Thời gian gần đây tờ tạp chí này đã trở thành một loại hàn thử biểu về đường lối tư duy của giai cấp cầm quyền và tầng lớp thượng lưu trí thức phục vụ cho nó.

    Bài xã luận Số phận phức tạp của đế chế tỏ ra nghi ngờ tương lai dân chủ của nước Nga: “Hình thức cai trị này rất dễ bị tổn thương và không ổn định, nếu trong xã hội không có một sự đồng thuận là đất nước cần có dân chủ thì về nguyên tắc nó là bất khả thi. Việc ủng hộ chế độ dân chủ là không thực tế nếu những tầng lớp đông đảo và có ảnh hưởng trong xã hội coi việc phá huỷ nó là mục tiêu của mình”.

    Sẽ không sao – dĩ nhiên là người ta có thể nghi ngờ là liệu chế độ dân chủ có phù hợp với nước Nga hay là không … nếu không có sự kiện là phương án đề nghị thay thế không chỉ đáng ngờ mà còn ít nhất cũng làm cho người ta lo ngại nữa.

    Cũng trong số báo đó còn có bài Nước Nga dành cho những kẻ yếm thế. Bài báo viết: “Việc mở rộng lãnh thổ bao giờ cũng giữ thế thượng phong trong quan niệm của người Nga đối với thế giới. Nhưng chẳng có gì phải ân hận hết. Chúng ta có quyền tự hào về đất nước vĩ đại mà cha ông ta đã xây dựng nên, chẳng kém gì người Thuỵ Sĩ tự hào về những chiếc đồng hồ của họ, chẳng kém gì người Pháp tự hào về nghệ thuật ẩm thực và người Ý tự hào về nghệ thuật thời Phục hưng của họ. Cũng như những thành tựu của các dân tộc khác, đấy không chỉ là niềm tự hào mà còn là nguồn thu nhập, lãnh thổ của nước Nga với nguồn tài nguyên vô cùng phong phú và những vị trí chiến lược của nó đang trả cho chúng ta gấp hàng trăm lần số vốn đã bỏ ra.

    “Có thể nói tương tự như thế về khả năng sống hoà thuận với những người láng giềng và nếu cần thì chiến đấu với họ của chúng ta

    “Chúng ta còn biết cách cải thiện nền văn hoá chính trị của mình và biết cách học tập nền văn hoá nước ngoài và biến chúng thành của mình nữa.

    “Nước Nga tiếp nhận tất cả những ai muốn trở thành một phần của nó, tiếp nhận tất cả những ai sẵn sàng phục vụ cho nó.

    “Đối với các thần dân Nga tự do có nghĩa là như thế. Nếu đối với một người quyền quí Ba Lan tự do có nghĩa là quyền không tuân phục, nếu đối với một huân tước người Anh tự do có nghĩa là quyền kiểm soát cách sử dụng tiền thuế của ông ta thì đối với một người quí tộc Nga tự do có nghĩa là được quyền tham gia vào sự nghiệp vĩ đại, tức là sự nghiệp xây dựng đế chế. Xin hãy tự quyết định lấy người nào có nhiều tự do hơn - một người Ba Lan mà thái độ bất tuân và ngạo mạn của ông ta chẳng có giá trị gì hay là một người Nga với thái độ sẵn sàng phục vụ đã biến ông ta trở thành người làm nên lịch sử thế giới?”

    Đấy là những giá trị mang tính định hướng, đấy là thế giới quan của những người có học của Nga được phát biểu trên tờ tạp chí Expert. Đấy cũng là động cơ xuyên suốt các chính sách đối nội và đối ngoại của chính phủ Nga. Đối với tất cả bọn họ thì tự do “theo ý nghĩa lịch sử rộng lớn” chính là GULAG và so với các dân tộc khác thì đóng góp vĩ đại nhất của Nga vào nền văn minh thế giới chính là bản chất đế chế và kết quả của năm thế kỉ bành trướng của nó.

    Giới quí tộc Nga bị nô dịch như thế nào?

    Dĩ nhiên là chẳng việc gì chúng ta phải xin lỗi vì sự bành trướng trong quá khứ. Lịch sử của chúng ta không phải là lí do để tự hào hay xấu hổ. Nhưng chúng ta cần phải xem xét và thấu hiểu. Trong khi cố gắng tìm hiểu ý nghĩa của những sự kiện đã diễn ra trong quá khứ, từng người và cả cộng đồng sẽ nhận diện được mình và nhận diện được bản sắc của mình.

    Nếu trung thành với các sự kiện thì chúng ta phải nói việc sẵn sàng phục vụ và giúp đỡ xây dựng đế chế, cái đế chế không đại diện cho quyền tự do của người quí tộc Nga mà chính là thể hiện thân phận nô lệ của ông ta.

    Cuối thế kỉ XV, khi Sa hoàng Ivan Đệ Tam cần một đội quân thường trực để bảo vệ một đất nước đã trở nên quá to lớn và chinh phục thêm những vùng lãnh thổ mới nhưng không có tiền thì người ta đã nghĩ ra một giải pháp: thành lập kị binh trên cơ sở quyền sở hữu ruộng đất giả định. Những người lính kị binh này là tầng lớp quí tộc đầu tiên bị nô dịch. Họ được chia ruộng, nhưng bị tước quyền lựa chọn. Họ không được quyền đổi chủ, cũng như không được quyền tự ý làm bất cứ việc gì khác. Sau một thời gian họ còn được nhà vua cho một số nông dân nữa, những người nông dân này trở thành nô lệ của họ, cũng như họ là nô lệ của nhà nước.

    Như vậy là người quí tộc Nga bị mất tự do đến hai lần: bên trên thì phải phục vụ nhà nước, bên dưới thì phải cống nạp bằng tiền của nông nô, những người mà lúc đó được gọi là “tài sản đã được rửa tội”.

    Những người có học “nặng lòng yêu nước” hiện nay cũng “không có quyền lựa chọn”

    Nhưng lời tuyên bố “đối với người quí tộc Nga, tự do là tinh thần sẵn sàng phục vụ, là cơ hội tham gia vào việc xây dựng đế chế vĩ đại” có thể được coi là chìa khoá giúp tìm hiểu thái độ đặc biệt đối với quá khứ, đối với truyền thống lịch sử của nước Nga, của những người trí thức tập hợp xung quanh tờ tạp chí Expert. Không chỉ tự coi mình là những người “quan tâm đến vận mệnh quốc gia” và “có tinh thần yêu nước”, họ còn đòi giành cả vai trò sáng tạo và tinh thần khoa học nữa. “Muốn tạo ra một quan điểm chung nhất về lịch sử, chúng ta cần phải có một cách tiếp cận mới, không gắn với một ý thức hệ nào. Dĩ nhiên là chúng ta không thể loại bỏ hẳn ảnh hưởng của ý thức hệ đối với quá trình nghiên cứu lịch sử của đất nước – không thể xây dựng “một cách giải thích hợp chuẩn”, ngay cả với đủ thứ biến thái khả dĩ khác nhau, mà không dựa vào một ý thức hệ nào đó. Nhưng chính trị hoá một cách thiên lệch là hoàn toàn không thể chấp nhận được”, bài xã luận của tờ Expert đã viết như thế

    Nếu suy nghĩ một cách thật thấu đáo thì những sự kiện mà tôi dẫn ra ở đầu bài báo này sẽ cho chúng ta thấy một hiện thực không chỉ đáng sợ mà là kinh hoàng nữa. Trước đây ta có cảm giác trống rỗng vì không gặp được người tri kỉ, vì dường như không có ai biết hành động một cách phù hợp. Bây giờ ta đã nhìn thấy. Đường nét của những thành tựu trong chính sách, cả đối nội lẫn đối ngoại, của Putin hiện lên sừng sững trước mắt ta. Chỉ có thể nói là: không muốn tin vào mắt mình nữa!

    Chủ nghĩa Quốc xã của Hitler và Stalin, đã không được nhận diện ngay lập tức và chúng ta chỉ hiểu được mối đe doạ của nó khi đã quá muộn, cần phải công nhận như thế – hơn nữa, ngay cả bây giờ cũng không phải tất cả đã hiểu và những người hiểu thì cũng chưa phải đã hiểu hết.

    Số báo Expert được trích dẫn ở đây chỉ là một trong rất nhiều bằng chứng chứng tỏ chiến lược quay trở về với chính sách của nước Nga thời Sa Hoàng và thời Liên Xô mà thôi. Hiện thân của “một cách giải thích hợp chuẩn” lịch sử của nước Nga trong những cuốn sách giáo khoa lịch sử được xuất bản hàng loạt gần đây là một bằng chứng khác.

    Các tác giả của tờ Expert, những người tuyên bố tuân thủ cách tiếp cận cực kì khoa học và không cho phép chính trị hoá một cách thiên lệch, viết: “Lịch sử của đế chế Nga cũng chẳng khác gì lịch sử của các đế chế khác ở châu Âu. Trên nhiều phương diện thậm chí nó còn nhân đạo hơn. Dù sao mặc lòng, nước Nga không có lựa chọn giữa việc trở thành đế chế hay trở thành “một nước châu Âu dân chủ bình thường”. Chỉ có một lựa chọn, đấy là trở thành đế chế hay trở thành thuộc địa”.

    Câu “thậm chí nó còn nhân đạo hơn” cần phải được tác giả trả lời bằng chính lương tâm của mình, đặc biệt là khi nhớ rằng lịch sử của đế chế Nga không kết thúc vào năm 1917.

    Câu “không có lựa chọn” cũng cần phải được tác giả trả lời bằng chính lương tâm của mình. Tất cả cuộc đời của chúng ta - cuộc đời của mỗi người, cuộc đời của mỗi nước – là sự lựa chọn không bao giờ dứt. Tìm hiểu ý nghĩa của lịch sử chính là tìm kiếm câu trả lời cho câu hỏi vì sao người ta đã chọn con đường đó chứ không phải những con đường khác.

    Nhưng giả sử như ngay cả sau khi đã phân tích tất cả những luận cứ “ủng hộ” cũng như “chống đối” một lựa chọn nào đó, sau khi đã phân tích theo tất cả những nguyên tắc “của cách tiếp cận hoàn toàn khoa học” và không bị “chính trị hoá một cách thiên lệch” ta vẫn đi đến kết luận rằng đúng là lúc đó đã “không có lựa chọn nào khác” thì điều đó có nghĩa là chúng ta cần phải tiếp tục đi theo con đường đã dẫn chúng ta đến ngày hôm nay hay không? Không được quên là trên con đường đó đã có những cái mốc như 1917, 1991 và 2008.

    Dựa vào tất cả những gì đang xảy ra trên đất nước ta, dựa vào hướng tư duy của chính phủ thì có vẻ như mọi người đều đồng ý là phải tiếp tục con đường đã chọn.

    Nước Nga lại đứng trước một sự lựa chọn: hoặc là chính sách cai trị thời Hãn quốc-Byzantine, chính sách địa chính trị truyền thống của Nga, tinh thần cứu rỗi thời Xô Viết, tệ nạn tham những bao trùm lên tất cả và chiến dịch thanh lọc chính trị của Putin - tất cả đều có thể được nhìn thấy một cách rõ ràng xung quanh chúng ta. Hay là…

    Tôi tin rằng chúng ta không có thì giờ suy nghĩ về bất cứ một phương án lựa chọn nào khác. Chưa nói là thực hiện.

    Cuộc chiến tranh của Nga chống lại Georgia cho thấy thời điểm khi mà hai đường lối chính trị của Nga gặp nhau. Trong khoảng 8 đến 10 năm lại đây, chúng ta đã thấy những sự kiện sau đây: bãi bỏ những cuộc bầu cử, bãi bỏ hệ thống toà án, bãi bỏ các phương tiện thông tin đại chúng và đảng phái độc lập. Quyền lực của ngành lập pháp bị hạn chế. Các cơ quan bảo vệ pháp luật trở thành các phương tiện đàn áp và tổ chức tội phạm. Tham nhũng lan tràn từ trên xuống dưới. Những vụ giết người làm chấn động dư luận và quan hệ căng thẳng với các nước láng giềng (mà không chỉ láng giềng).

    Còn trong dài hạn thì cuộc chiến chống lại Georgia lại cho thấy một tình tiết khác trong những cuộc chiến tranh xâm lược kéo dài hàng trăm năm qua. Sự mất tự do ở trong nước càng làm cho những cuộc chiến tranh như thế thành trầm trọng thêm.

    6. Bánh xe của lịch sử đã quay đủ một vòng: trở lại “con đường của nước Nga”

    Ở điểm giao nhau giữa hai đường lối, nước Nga đã trở về đúng con đường cũ, con đường của Nga, con đường của Liên Xô. Chúng ta cần nói một chút về những khái niệm này … Cái gì làm nên con đường này, cái gì làm cho nó lặp lại, làm cho nó thay đổi mà vẫn y nguyên như thế? Tôi chỉ xin đưa ra những khía cạnh quan trọng nhất: vị trí của nước Nga và qui mô lãnh thổ của nó; tính chất của đất đai; mật độ, thành phần và mức độ năng động của dân chúng; và cuối cùng là bản chất của quyền lực ở nước Nga.

    Nhưng đấy chỉ là những thành tố khách quan, thành tố có tính vật chất và định chế tạo ra “con đường” mà thôi. Không có linh hồn, những thành tố này chỉ là những nhân tố chết, chúng không thể làm cho mọi vật cứ xoay tròn, cứ lặp lại mãi như thế được. Đóng vai trò quan trọng, nếu không nói là quan trọng hơn đối với con đường là những thành tố trong lĩnh vực tinh thần: nhà thờ chính giáo Nga, phức cảm cứu chuộc, chủ nghĩa bành trướng, thói quen và hệ tưởng của dân chúng. Tất cả những thành tố này đan xen vào nhau, tương tác với nhau, và biến đổi (đôi khi đến mức không thể nào nhận ra được), đã làm nên “con đường của nước Nga” mà có lẽ hôm nay chúng ta đã quay trở lại với nó rồi.

    Khi nói “trở lại” nghĩa là trước đây đã nhiều lần hay ít nhất là một lần chúng ta đã rời xa cái chỗ mà hiện nay ta đang đứng. Đấy là sự trở lại “bình thường”, không phải trở lại “theo kiểu Nga”. Chúng ta dường như chỉ “có vẻ” như quay trở lại mà thôi. Trên thực tế, “trở lại” theo cách hiểu của người Nga chúng ta là vẫn ở nguyên một chỗ, tức là nếu nhìn kĩ thì chúng ta sẽ thấy mình chưa đi ra khỏi đó bao giờ.

    Trong lịch sử của chúng ta, cũng như lịch sử của bất kì nước nào khác, không thể đếm hết những cuộc tháo lui: từ cải cách sang phản cải cách, từ thay đổi sang “đình trệ”, từ “băng giá” sang “tan băng”.

    Nhưng chúng ta luôn đi theo đúng một con đường, chúng ta luôn đi theo một hướng. Đấy là con đường chúng ta đã và đang đi suốt 500 năm qua. Chaadaev và Berdayev không gọi đấy là đi lên mà là loanh quanh theo vòng tròn của lịch sử. Trong tiến trình lịch sử của mình, nước Nga đã có mấy lần đứng trước các ngã rẽ của hai con đường dẫn vào những hướng hoàn toàn khác nhau. Dường như đã có lúc chúng ta có thể bỏ cái con đường quen thuộc để bước lên một con đường mới.

    Lịch sử của nhà nước Nga thống nhất đã bắt đầu từ một ngã rẽ như thế. Nhà sử học Alexander Zimin đã ví nó với hình tượng “người dũng sĩ giữa ngã tư đường”, chàng dũng sĩ đã có thể bước từ một nước Nga đầy chia rẽ sang một một nước Nga tự do hơn. Nhưng chàng đã không có đủ sức giật tung những gông cùm (sự đàn áp của chính quyền và sự khuất phục của dân chúng) đã buộc cả xã hội phải nằm trong cảnh tôi đòi. Và chàng dũng sĩ đã đi theo con đường đó, con đường của chế độ độc tài và sau đó thì còn thêm chế độ nông nô nữa. Hai thành tố đó đã làm nên “con đường của nước Nga”. Đấy là con đường thiếu vắng tự do.

    (Còn nữa)

    Nguồn: http://www.opendemocracy.net/article/russia-theme/the-end-of-russia

    Chủ đề: Thế giới
    Từ khóa: nước Nga

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi