Phát triển tâm lý và nhận thức của trẻ 6 tuổi

  • Bởi tqvn2004
    08/02/2009
    0 phản hồi

    Kimberly L. Keith<br/>
    Tqvn2004 chuyển ngữ

    Ở nhà

    Sinh hoạt hàng ngày

    Vào bữa ăn, trẻ sáu tuổi thường cảm thấy ngon miệng, mặc dù trẻ có xu hướng đòi ăn nhiều hơn khả năng của mình. Bữa trưa là bữa được ưa thích và trẻ cũng thường muốn ăn bữa đệm trước khi đi ngủ.

    Sẽ có ít trẻ sáu tuổi chịu ngủ trưa, nhưng chúng sẽ lên giường sớm. Sáu tuổi cần ngủ ít nhất 10 tiếng mỗi ngày. Trẻ sẽ thích một khoảng thời gian yên ắng trước khi ngủ để được nghe kể một câu chuyện hay nói về các hoạt động của trẻ trong ngày.

    Tắm là điều đa số trẻ sáu tuổi cảm thấy phiền toái, đặc biệt là con trai. Trẻ phải được nhắc nhở thường xuyên về việc tắm táp cho kỹ, đánh răng đúng lịch và rửa tay. Sáu tuổi không gọn gàng với quần áo của mình và thường vứt bừa quần áo giày dép khắp nơi. Sẽ là một ý hay nếu bạn đầu tư một vài giỏ quần áo để trẻ tập thói quen đặt quần áo đúng chỗ thay vì vứt xuống đất.

    Phát triển tính cách

    Sáu tuổi luôn nghĩ mình đúng. Nội tâm của trẻ rất mong manh khi lần đầu tiên nhận ra sự tồn tại của các quan điểm / cách nhìn khác với mình. Trẻ sáu tuổi không thể bình tĩnh chấp nhận chỉ trích hoặc đổ lỗi. Thay vào đó, trẻ sẽ cãi lại và thậm chí nói dối để trách lỗi. Trẻ cũng rất ghét thua cuộc và sẵn sàng chơi ăn gian hoặc thay đổi luật để thắng bằng được cuộc chơi.

    Giai đoạn khó khăn này có thể là một cơ hội để giáo dục, nếu cách ứng xử của bậc làm cha mẹ với hành vi của trẻ là nghiêm khắc nhưng dịu dàng và hòa nhã. Đừng khuyến khích trẻ sáu tuổi vào những cuộc chơi mang tính cạnh tranh. Thay vào đó, hãy chọn cho trẻ những trò chơi và hoạt động không mang tính cạnh tranh trong năm này. Hãy nói thẳng và thật về dối trá và ăn gian. Đừng để trẻ sa ngã; hãy có kỷ luật dành cho sự dối trá và giải thích rõ rằng ăn gian sẽ làm hỏng cuộc chơi.

    Sáu tuổi cần được khuyến khích và khen ngợi. Trẻ cần được dạy rằng sai lầm hay thất bại là điều bình thường, và làm thế nào để trở thành một người thua quân tử. Quá nhiều áp lực đòi hỏi điểm tốt hay việc so sánh trẻ với các trẻ ngoan khác sẽ tạo căng thẳng cho trẻ và hoàn toàn không phù hợp với lứa tuổi này. Hãy chú ý tới trẻ thật nhiều, và hãy giúp trẻ cảm thấy hài lòng về bản thân mình ở độ tuổi sáu.

    Kỷ luật

    Trẻ sáu tuổi đi qua giai đoạn phản kháng và chống đối những lời giáo huấn của cha mẹ. Trẻ có thể giả bộ như không nghe thấy bạn hoặc câu giờ trước khi làm theo. Nếu bạn không nghiêm khắc theo sát, trẻ sẽ lợi dụng sự thiếu sâu sát của bạn và bỏ qua các giáo huấn. Giai đoạn này qua khá mau, và là một biểu hiện của sự phát triển nội tâm của trẻ. Đừng hoảng hốt. Hãy sử dụng các biện pháp hiệu quả mỗi khi giáo huấn, ví dụ gọi trẻ lại gần bạn, nhìn vào mắt trẻ, ra chỉ thị và theo dõi để đảm bảo rằng trẻ làm theo chỉ thị đó.

    Bạn có thể thấy được dấu hiệu căng thẳng ở trẻ sáu tuổi của mình. Lấy tay vân vê tóc, dẫm chân, gãi hay chọc vào chỗ đau là dấu hiệu phổ biến, cùng với sự bực bội và hay khóc. Hãy giúp trẻ sáu tuổi đối diện với căng thẳng bằng cách trao đổi tìm hiểu cảm nhận của trẻ và nói về những nỗi sợ hãi của trẻ. Những hoạt động thể chất giúp giảm căng thẳng một cách tích cực; dỗ trẻ bằng bánh kẹo là không nên.

    Cuối cùng, đừng bắt trẻ sáu tuổi phải đưa ra những lựa chọn mà trẻ chưa sẵn sàng. Trẻ sẽ cảm thấy thoải mái hơn với những quy định rõ ràng và những hoạt động được vạch sẵn. Hãy giữ những lựa chọn mà trẻ phải quyết định ở mức đơn giản: Ví dụ yêu cầu trẻ chọn giữa áo màu đỏ hay áo màu xanh. Đừng bắt trẻ chịu trách nhiệm tự chọn toàn bộ quần áo nào trẻ sẽ mặc tới trường vào buổi sáng.

    Tới trường

    Kỹ năng trẻ cần biết để bắt đầu vào lớp Một

    - Lắng nghe giáo viên và giơ tay khi muốn nói

    - Xếp hàng và đi cùng với nhóm mà không nói chuyện hoặc chọc phá người khác

    - Ngồi làm việc riêng mà không chọc phá các trẻ khác

    - Biết kiểm điểm đồ dùng cá nhân và báo với cha mẹ khi thiếu hoặc mất (bút, tẩy v.v...)

    - Biết lắng nghe người hướng dẫn và làm theo

    - Trao đổi được với giáo viên và các bạn cùng lớp về các hoạt động và sự kiện hàng ngày

    - Nhận biết và viết số tới 20

    - Nhận biết và viết bảng chữ cái

    - Nhận biết và sắp xếp được các hình khối và pattern

    - Viết được đầy đủ họ tên

    - Kể lại được câu chuyện ngắn mình đã nghe

    Trẻ học được gì khi hết lớp Một?

    - Kỹ năng thảo luận ở trong lớp, bao gồm hỏi và trả lời các câu hỏi.

    - Làm việc với một nhóm nhỏ để giải quyết một vấn đề và làm chung "dự án" với trẻ khác.

    - Biết đánh vần

    - Biết nhận dạng một số từ hay gặp

    - Biết đánh vần những từ quen thuộc hoặc từ lặp đi lặp lại hàng ngày

    - Cùng đọc to theo thầy cô giáo, đọc cùng với nhóm, hoặc đọc một mình những cuốn giáo khoa dành riêng cho lớp Một

    - Nhận dạng ý chính và các chi tiết của một câu chuyện khi được nghe kể

    - Nhận dạng được các phần của một cuốn sách, bao gồm tựa đề, tác giả, hình minh họa, mục lục...

    - Nhận dạng và sử dụng được những quy luật bỏ dấu, viết hoa

    - Thực hành viết tay, viết được các từ với khoảng cách giữa chúng

    - Viết chuyện, thơ hoặc làm báo với cách đánh vần "sáng tạo"

    - Nhận dạng, nói và viết số đến 100

    - Đếm được tới 100 bằng một, năm hay mười đơn vị

    - Nhớ được cộng trừ trong khoảng 10 và có thể thực hiện cộng trừ bằng tay và bằng thước có vạch số tới 20

    - Sử dụng tư duy và các toán tử để giải các bài toán đơn giản

    - Nhận dạng, đếm và sắp xếp các đối tượng trên giấy

    - Biết thế nào là lớn hơn, nhỏ hơn và bằng với các đối tượng tượng trưng (trên giấy), thay vì với các đối tượng thực.

    - Biết dùng giản đồ Venn và hình vẽ để phân loại và biểu diễn thông tin

    - Cộng và trừ với tiền xu và nhận biết làm thế nào để các đồng xu giá trị khác nhau lại cộng ra được cùng một tổng.

    - Nói được giờ tới đơn vị nửa giờ (1h, 1h rưỡi, 2h v.v...)

    - Biết đo bằng thước và đo bằng gáo

    - Nhận diện được thế nào là châu lục, quốc gia, bang và thành phố trên bản đồ và có thể tạo được bản đồ đơn giản đường phố quanh nhà mình

    - Biết được một số truyền thống và cuộc sống hàng ngày của bản thân và gia đình mình, và biết một ít văn hóa cũng như lịch sử.

    - Biết về vòng đời và những nhu cầu cơ bản của cây cối và động vật

    - Biết về những người giúp đỡ cộng đồng và nghề nghiệp người ta thường làm.

    - Biết về thông tin dinh dưỡng và an toàn thực phẩm

    - Biết tại sao pháp luật và quy định lại củng cố sự công bằng, công minh và trách nhiệm.

    Khi chơi

    Hoạt động và sở thích

    Khi bắt đầu thời thơ ấu, trẻ của bạn sẽ bắt đầu bằng 3 loại hoạt động: hoạt động xung quanh bản thân trẻ, chơi với các đồ vật và giao tiếp xã hội. Sáu tuổi, cả ba hoạt động đó vẫn còn, nhưng xu hướng bắt đầu chuyển dịch về phía giao tiếp xã hội. Trong khi lớp một không có nhiều cơ hội để trẻ chơi trò chơi nhập vai (role-taking play) mà trẻ vẫn chơi ở nhà trẻ, những hoạt động kiểu này vẫn quan trọng đối với trẻ trong năm sáu tuổi. Trẻ sẽ tạo ra những "kịch bản" sống động khi chơi, đóng vai thầy và trò, phụ huynh và con cái, bạn trai và bạn gái, cảnh sát và những tên cướp v.v... Những trò chơi nhập vai kích thích trẻ phát triển khả năng hiểu các quan điểm khác với mình, tạo sự thấu cảm (empathy), và giúp trẻ có cảm nhận về đời sống xã hội. Hãy để trẻ thoải mái với những trò chơi kiểu này. Tới cuối năm, những trò nhập vai sẽ mờ nhạt dần, và thay vào đó là những trò theo luật định trước (rule-bound play).

    Chơi với đồ vật nghĩa là trẻ ngồi một mình chơi với đồ chơi. Ở tuổi này, chơi với đồ vật mang tính xã hội hơn. Búp bê sẽ được dùng trong các kịch bản đóng kịch (trẻ nhập vai người nọ người kia); những bàn cờ đơn giản sẽ được chơi bởi một nhóm... Sự khác biệt bây giờ là hai trẻ hay nhiều hơn sẽ chơi chung nhau đồ chơi, tạo ra trò chơi riêng cho mình và nhân nhượng lẫn nhau khi sử dụng đồ chơi. Nhiều trẻ, tuy nhiên, vẫn thích chơi với đồ vật một mình. Trẻ kiểu này có thể là những trẻ biết đọc sớm [một mình với sách vở] hoặc thích góp nhặt bộ sưu tầm riêng. Ở một mặt nào đó, chơi đồ chơi một mình đem trẻ trở lại thời thơ ấu trước đó, và là cách thư giãn, bớt stress. Sáu tuổi (và lớn hơn) cần những thời gian dành riêng cho mình như thế để giảm bớt căng thẳng khi phát triển khả năng tương tác với xã hội. Cha mẹ cần tạo điều kiện để trẻ có thời gian giao tiếp xã hội và có cả thời gian chơi một mình với đồ chơi và các đồ vật khác mà phản ánh mối quan tâm cá nhân của trẻ.

    Gợi ý đồ chơi cho trẻ sáu tuổi

    - Vật liệu làm các đồ thủ công và nghệ thuật đơn giản (giấy, màu, đất nặn, các hạt làm xâu vòng v.v...)

    - Đồ hàng ở nhà như đĩa, bàn làm tiệc

    - Đồ chơi để học như bảng vẽ xóa được, và giấy khổ lớn

    - Các đồ chơi lắp ghép hoặc thí nghiệm khoa học

    - Các bàn cờ đơn giản và các loại bài (card game), đố xếp hình

    - Trò chơi điện tử phù hợp lứa tuổi

    - Búp bê và các phụ kiện dành cho búp bê

    - Thú nhồi bông và con rối

    - Các đồ thể thao cho trẻ nhỏ như bóng, gậy bóng chày, gậy chơi golf loại nhỏ v.v...

    - Các đồ nhạc cụ cho trẻ

    - Xe đạp

    - Lều cho trẻ nhỏ

    - Xích đu ngoài sân hoặc đồ chơi ngoài sân chơi

    Tình bạn

    Quan hệ ngang hàng có thể hơi gập ghềnh trong năm này. Bởi vì các trò chơi bắt đầu tập trung vào tạo ra luật chơi, do đó mâu thuẫn là một phần của trò chơi. Khái niệm công bằng ở trẻ sáu tuổi còn rất non nớt, và có thể không có sự đồng thuận trong nhóm. Một hoặc hai trẻ, thường là trẻ lớn hơn, sẽ nhận việc đặt ra luật chơi và mong đợi các trẻ khác trong nhóm sẽ làm theo lời chúng. Bạn sẽ thấy có nhiều cơ hội xảy ra mâu thuẫn, đặc biệt trong trường hợp có quá nhiều trẻ có tính cả quyết muốn làm người đặt ra luật. Người lớn phải thường xuyên quan sát nhóm trẻ chơi với nhau, và để chúng tự giải quyết vấn đề nếu có thể; nhưng cũng phải bước vào làm người đặt ra luật chơi nếu xung đột tăng cao và trẻ bắt nạt bạn khác.

    Trẻ sáu tuổi thường chọn bạn trong khung cảnh xã hội gần gũi, trong lớp hoặc trong đám bạn hàng xóm láng giềng. Đây là bước khởi đầu để trẻ nhận thức rằng tình bạn không chỉ gói gọn trong những giây phút chơi với nhau; nhưng phần lớn trẻ vẫn chỉ coi nhau là bạn khi cùng chơi, và khi ra về là tình bạn chấm dứt (chưa có sự gắn bó). Những đứa trẻ hay gây gổ sẽ thường bị các trẻ khác lảng tránh, và những đứa ngượng ngập sẽ bị lờ đi. Sự giám sát của người lớn là hết sức cần thiết để giúp tất cả các trẻ trong nhóm cảm thấy mình không bị bỏ rơi hoặc là người thừa trong môi trường xã hội.

    Từ khóa: tâm lý trẻ

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi