Suy nghĩ tản mạn năm 2009 nhân nghiền ngẫm Khuyến Học (phần 3)

  • Bởi tqvn2004
    02/02/2009
    0 phản hồi

    Thành viên Hải Âu

    Trong lịch sử Việt Nam cũng có nhiều người tài giỏi nhưng sự tài giỏi cũng chỉ giới hạn trong tư duy theo nền giáo dục và văn hóa Trung Quốc vì đã từng coi chữ Hán là chữ thánh hiền, sách tiếng Hán là sách thành hiền, nghìn năm không hề thay đổi vẫn giữ những giá trị cổ xưa nhiều năm, thậm chí sách học ngày xưa còn nhập từ Trung Quốc (trong các chuyến đi sứ). Tôi nghĩ những vấn đề tại sao chúng ta không làm được gì có thể nằm ở chỗ chính tư duy của chúng ta có từ xa xưa, chưa bao giờ có độc lập tự tôn về ý thức hệ, nên luôn phụ thuộc do vậy chỉ có thể nói trong quá trình xây dựng đất nước và phát triển kinh tế thì mọi người dân đều tình trạng "hai tay vày lỗ miệng", làm giỏi thì đủ ăn (cho mình và cho gia đình, đủ đóng nộp sưu thuế), không có tích lũy tư bản nhiều và không có xây dựng phúc lợi nhiều, phần nộp thuế thì quan lại triều đình tha hồ phung phí làm của riêng, do vậy mà di tích từ nhiều đời còn lại cũng khá ít ỏi, phần nữa thì khi quyền lợi của nhóm cai trị xung độ quyền lợi của nhân dân dẫn đến tình trạng chiến tranh liên miên, tàn phá hết những gì đã xây dựng.

    Cho nên đến thời hiện đại ngày nay sau chiến tranh, tình trạng cụ thể là người đứng trong hàng ngũ chính quyền tham gia bộ máy cai trị và quản lý hành chính thì không có kiến thức về quản lý tổ chức xã hội, yếu kém về tri thức vừa làm vừa học nhưng lại học những thứ lý thuyết không có mang lại lợi ích thiết thực, dân thì yếu kém về kỹ năng sản xuất yếu kém kém tri thức do vậy dẫn đến tình trạng quan và nhân dân thì không biết được trách nhiệm nghĩa vụ rõ ràng cả đôi bên đều tìm cách "lách luật" để có thể thu được lợi nhuận nhiều nhất cho bản thân và gia đình. Cơ cấu tổ chức và quản lý hành chính từ trung ương đến địa phương thì cồng kềnh, do vậy thực thi pháp luật theo tinh thần pháp trị kém hiệu quả, tạo ra sự "bùng nhùng", anh nọ lấn sân anh kia, không ai hiểu rõ quyền hạn trách nhiệm của mình cụ thể như thế nào (vì không có tri thức và kỹ năng về tổ chức quản lý xã hội - business & administrative management) nên mọi việc rối như tơ vò. Về quyền lợi thì cứ mạnh anh nào anh đó kiếm lợi nhuận bất chấp tuân theo luật lệ. Ví dụ: ông quan thì nhận hối lộ để có thêm thu nhập, dân làm ăn thì muốn nhanh chóng thì đưa tiền hối lộ để được việc, rồi việc đó trở thành lệ, dù có luật thì cũng chỉ là luật có để cho có. Ngoài ra các ông quan cai trị nắm quân đội và công an trong tay làm công cụ đàn áp, ông dân ngu cu đen nào làm cái gì không ổn và xung đột quyền lợi thì quân đội và công an sẵn sàng ra tay. Đó là cái cảnh của VN ngày hôm nay đó các bác. Các bác cứ thử suy ngẫm và trải nghiệm xem một số điều tôi bàn luận có đúng hay không?

    Cũng có nhiều lần tôi đã trao đổi rằng nguyên nhân đất nước trì trệ có lẽ không phải do đảng cộng sản, mà cũng không phải do người quốc gia (VNCH) mà tất cả đều do nguyên nhân chung của tất cả mọi người Việt chúng ta chưa qua được cuộc khai sáng khai trí chưa đạt được tới tình trạng độc lập về tư duy (khi còn coi tất cả những giá trị tư tưởng của quá khứ và của những học thuyết nào đó là những thứ thánh hiền, kim chỉ nam chính xác tuyệt đối và không có chút hoài nghi nào, thậm chí có người còn nói cứ theo Trung Quốc mà làm cần gì phải suy nghĩ cho tốn công sức ra - hết thuốc... bài học từ Nhật Bản là phải Thoát Á Luận - Fukuzawa, không theo TQ mà làm chuyện lớn được) do vậy mà chưa dám hành động dấn thân và dám chịu trách nhiệm để thắng được lòng tham (vô đáy) của mình để chèo lái đất nước đi lên. Người trí thức thì chưa thắng được những nỗi sợ hãi, thậm chí không dám bày tỏ chính kiến của mình vì sợ bị vùi dập, bị mất việc làm bị tù tội, gia đình và người thân khổ sở v.v... và không còn ý chí độc lập tự tôn của mình để dấn thân.

    Các bác cứ thử hình dung trong suốt thời gian cán bộ lãnh đạo lên cầm quyền, với cách quản lý tổ chức xã hội cùng các ưu tiên cho cán bộ, người cán bộ thực sự được hưởng quyền lợi (từ tiền thuế của nhân dân ra) rất lớn, tổng thu nhập sẽ là bao nhiêu? Chắc không cần phải là nhà kinh tế học hay kế toán cũng có thể nhẩm tính được. Trong cơ chế đó, hàng hóa và mọi quyền lợi khác có những kênh đặc biệt do vậy cán bộ khó có thể có được những cảnh cơ hàn như dân thường. Cách này cũng rất giống như các triều đại phong kiến trước kia. Dù bên ngoài thay đổi về thể chế chính trị nhưng bản chất bên trong vẫn là như vậy, con người với những hành xử vẫn như vậy, gọi là "bình mới rượu cũ" cho nên với bất kỳ người cộng sản cai trị hay người quốc gia cai trị thì các vấn đề tham nhũng, tham quyền cố vị v.v... do đó đều không giải quyết được.

    Chúng ta hãy cứ thử hình dung cuộc chiến 54-75 là cuộc đấu trí giữa hai thế lực đi, ai thắng ai thua đã rõ, nếu những người phía VNCH bây giờ không chịu thua thì cũng phải nghĩ lý do tại sao lại không thắng được phía cộng sản dù VNCH có nhiều nhà tư bản hơn, phát triển theo kinh tế thị trường hơn và có hàng hóa từ tư bản vào vậy mà kết cục vẫn không thể duy trì được độc lập... giả như trở thành một miền nam thịnh vượng phồn vinh như Hàn Quốc chắc chắn phía cộng sản đã thua và phục. Bây giờ là lúc tôi nghĩ không nên còn hằn thù, không còn phân biệt quốc cộng làm gì nữa. Đất nước trong quá khứ đã bao lần chia cắt bởi anh em trong nhà: nào vua Lê, chúa Trịnh, nhà Mạc, chúa Nguyễn v.v... cả mấy trăm năm tranh giành quyền lực và quyền lợi, phân chia bè phái chiến tranh liên miên, đất nước đã không phát triển kinh tế mạnh mẽ được. Đến thời Nguyễn Ánh thống nhất đất nước được, mở mang đất nước được thì chẳng bao lâu lại rơi vào tay Pháp (ông Fukuzawa cũng đã cảnh tỉnh chính phủ Nhật hồi bấy giờ không tự cường sẽ mất nước), rồi chiến tranh rồi lại chia cắt liên miên hơn trăm năm nữa, máu của nhiều thế hệ anh em cùng nhà đã đổ nhiều đủ để chúng ta thấm nỗi đau anh em một nhà đánh lộn nhau. Bây giờ chính là lúc cộng sản lãnh đạo hay quốc gia lãnh đạo không quan trọng, quan trọng là chính phủ và nhân dân có thể giải quyết được những xung đột về quyền lợi và cùng nhau xây dựng một đất nước pháp trị theo đúng nghĩa của nó hay không. Nếu không xây dựng được một đất nước pháp trị theo đúng nghĩa mà tại đó tất cả mọi người dân từ thường dân đến cán bộ cao cấp đều có cơ hội công bằng, một sân chơi bình đẳng trong việc làm, trong thu nhập và quyền hạn trách nhiệm của mỗi cá nhân cũng như vai trò của mỗi cá nhân đều quan trọng như nhau v.v.... thì tôi nghĩ công cuộc xây dựng đất nước và công nghiệp hóa đất nước, phát triển bền vững đuổi kịp một số nước phát triển vô cùng khó khăn và có thể không khả thi. Rốt cục mọi cố gắng đổi mới và mọi thứ khác chỉ là "hai tay vày lỗ miệng", dân làm quan hưởng thụ, phúc lợi xã hội ít ỏi, người già không nơi nương tựa, trẻ em học tập không có thời gian vui chơi giải trí, giới trẻ không biết đường hướng để làm ăn lương thiện v.v...

    Để làm được những việc hài hòa vai trò chính phủ và quốc dân, tôi nghĩ tất cả mọi người mệnh danh là trí thức Việt Nam, không phân biệt tôn giáo, không phân biệt sắc tộc và quan điểm chính trị đều không phân biệt trong và ngoài nước nếu hễ có tâm có thể phát huy hết tinh thần trí lực của mình để góp phần vào công cuộc khai sáng khai trí trong toàn dân, đối với quan chức chính phủ thì làm tư vấn hoặc cố vấn để quan chức có thêm tầm nhìn xa trông rộng (các tướng/vua xưa cũng cần có quân sư tốt), đối với thường dân thì tìm cách để nâng cao dân trí và kỹ năng sản xuất (đặc biệt khối nông lâm ngư nghiệp), nỗ lực của tất cả những người mệnh danh là trí có thể góp phần giúp cho đất nước phát triển, tôi tin chắc công cuộc cải cách và công nghiệp hóa ở VN chắc có cơ hội thành công. Những người trí thức Việt Nam mà không xác định được vai trò của mình để có thể góp phần xây dựng đất nước thì tôi tin chắc không ai có thể thay thế vai trò này có thể làm được. Nếu là những trí thức có tinh thần và ý chí độc lập tự tôn thì các trí thức này không nhất thiết phải đứng vào đội ngũ quan chức chính phủ nếu không sẽ rất dễ xảy ra xung đột quyền lợi và bị cô lập.

    Người trí thức theo quan điểm của Fukuzawa Yukichi trong Khuyến Học chính là người có kiến thức, biết áp dụng kiến thức đó để kiếm tiền, để làm kinh doanh sản xuất, để làm dịch vụ làm nghiên cứu hoặc giúp những người khác làm việc kiếm tiền nuôi sống mình và người khác mà không phụ thuộc vào chính phủ, những người trí thức quan trọng hơn là những người biết làm nghiên cứu khoa học và tư duy một cách độc lập góp phần vào tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho chính bản thân và toàn xã hội một cách độc lập với chính phủ. Người trí thức nghiêm chỉnh theo đúng nghĩa mà Fukuzawa cũng chính là người biết tuân theo luật pháp, hướng những người khác theo luật pháp, nếu luật có sai là người biết góp ý đến cùng để chính phủ thay đổi luật cho phù hợp. Nếu làm được như vậy tôi tin chắc những đóng góp thông qua thực hành của các trí thức sẽ có giá trị giúp cho quan chức chính quyền thay đổi tư duy. Những bài học này suốt trong những năm đen tối của thời bao cấp đã có chứng minh: nhiều cố vấn và chuyên gia tư vấn đóng góp cho các hoạch định chính sách phát triển kinh tế, làm luật v.v... trong và ngoài nước đã tham gia vào chính phủ. Bác Vũ Quang Việt, bác Lê Đăng Doanh là một số trong các ví dụ.

    Người viết xin dừng viết những dòng suy nghĩ tản mạn tại đây, và chỉ mong những ai đọc được những dòng này và tự mình cho mình là người trí thức thì hãy suy nghĩ thêm và đóng góp thêm thay vì việc ngồi ca thán hoặc than thở thế nọ thế kia. Người viết cũng không mong ai đó chụp một cái mũ gì lên đầu! Người viết cũng không có ý gì khác và không có ý định viết những dòng này để thực hiện một hay những mưu đồ hay hành động gì khác mà chỉ là những lời bộc trực nghĩ đâu viết ra tới đó - chỉ là sự cố gắng một cách vụng về học theo cách ông Fukuzawa bộc bạch chuyện xã hội Nhật trước kia. Chắc chắn những dòng suy nghĩ tản mạn này không phản ánh bất kỳ quan điểm của tổ chức, nhóm hoặc hội nào.

    Hải Âu

    ____________________________

    PS: Các bác quan tâm Fukuzawa Yukichi tìm đọc thêm 12 tập Fukuzawa Yukichi và các links sau:

    12 cuốn Toàn tập Fukuzawa (Keio University Press) (tôi tạm để nguyên tên các đầu sách theo tên Hán Nhật):

    1. Cuốn 1 Tây dương sự tình (Tình hình phương tây): Khởi đầu giới thiệu nền văn minh phương tây góp phần vào công cuộc hiện đại hóa Nhật Bản
    2. Cuốn 2 Thế giới quốc tận - Cùng lý đồ giải (Khải mông thư): Cuốn sách về Khai sáng tập hợp các ý tưởng mở cánh cửa thời đại mới
    3. Cuốn 3 Học vấn chi tiến (Khuyến học): Bàn về độc lập tự tôn, độc lập đất nước (đã được dịch)
    4. Cuốn 4 Văn minh luận chi khái lược: Kiệt tác của Fukuzawa Yukichi trong đó ông đã đem hết tâm huyết để lý giải câu hỏi "Văn minh là gì?"
    5. Cuốn 5 Học vấn chi độc lập - Khánh ứng nghĩa thục chi kí: Cuốn hồi ký của Fukuzawa Yukichi, một nhà giáo dục về hoạt động của trường Đại học Khánh ứng Nghĩa thục (Đại học Keio ngày nay)
    6. Cuốn 6 Dân gian kinh tế lục - Thực nghiệp luận: Giải thích về nền kinh tế độc lập/tư nhân
    7. Cuốn 7 Thông tục dân quyền luận - Thông tục quốc quyền luận: Lý luận của Fukuzawa về điều hòa chính quyền (quan chức) và nhân dân (thường dân) và cải cách chính trị
    8. Cuốn 8 Thời sự tiểu ngôn - Thông tục ngoại giao luận: Nhật Bản có thể gia nhập vào 'Nhất Đại Anh Quốc' (Nước Anh vĩ đại) của vùng Đông dương được hay không?
    9. Cuốn 9 Đinh Sửu Công luận - Tích ngã mạn chi thuyết: Giải thích tinh thần cội nguồn của người Nhật Bản nhằm giữ gìn đất nước độc lập
    10. Cuốn 10 Nhật Bản phu nhân luận - Nhật Bản nam tử luận: Lý thuyết về phụ nữ (giải phóng phụ nữ Nhật Bản)
    11. Cuốn 11 Phúc ông bạch thoại: Tuổi già của Fukuzawa Yukichi (Lão thành viên thục chi cảnh địa)
    12. Cuốn 12 Phúc ông tự truyện (gồm cả Lời giới thiệu Toàn tập Fukuzawa): Cuốn tự truyện của Fukuzawa (đã được dịch)

    Tên tiếng Nhật 12 cuốn Toàn tập Fukuzawa Yukichi:

    第 1巻  西洋事情  日本の近代化を促した西洋文明紹介の先駆け
    第 2巻  世界国尽 窮理図解  新しい時代の扉を開いたアイデア溢れる啓蒙書
    第 3巻  学問のすゝめ  一身独立して一国独立すること
    第 4巻  文明論之概略  いまも問われる"文明とは何か "福澤諭吉が心血を注いだ最高傑作
    第5 巻  学問之独立 慶應義塾之記 教育者、福澤諭吉の理念と実践
    第6巻  民間経済録 実業論  激動の中、独立の経済を説く
    第7巻  通俗民権論 通俗国権論  官民調和、福澤の政治改革論
    第8巻  時事小言 通俗外交論  日本は東洋の「一大英国」たりえるか
    第9巻  丁丑公論 瘠我慢の説  一国独立のため、日本人の根本精神を説く
    第 10巻  日本婦人論 日本男子論 いよいよ光彩を放つ、福澤諭吉の女性論
    第11巻  福翁百話  福澤諭吉、老成円熟の境地
    第12 巻  福翁自伝 福澤全集緒言  福澤諭吉、自らを語る

    Tóm tắt về thân thế sự nghiệp Fukuzawa Yukichi bằng tiếng Nhật:
    http://www.klnet.pref.kanagawa.jp/denshi/g_works/gw01_fukuzawa.pdf

    Thư viện điện tử các tác phẩm của Fukuzawa Yukichi:
    http://project.lib.keio.ac.jp/dg_kul/fukuzawa_about.html

    Link mua 12 tập Fukuzawa Yukichi từ Keio University Press:
    http://www.keio-up.co.jp/yukichi/

    Bài về Fukuzawa trên x-cafe:
    http://www.x-cafe.dk/forum/showthread.php?t=368

    Thoát Á Luận (bản dịch của tôi và anh bạn Nhật):
    http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=5518&rb=0305

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi