Tham nhũng và đạo đức

  • Bởi tqvn2004
    07/02/2009
    4 phản hồi

    Cơ chế hiện nay đang tạo kẽ hở cho tham nhũng, vơ vét tiền của của Nhà nước. Không tham nhũng mới là lạ! Nhưng cái mà chúng ta mất lớn nhất lại không phải là mất tiền, mất của, dù số tiền đó là hàng chục tỉ, hàng trăm tỉ. Cái lớn nhất bị mất, đó là đạo đức. Chúng ta sống trong một xã hội mà chúng ta phải tự nói dối với nhau để sống.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    4 phản hồi

    Tôi xin chia sẻ bài tôi viết mới đây về tham nhũng, đang xin cậy đăng báo Xuân của người Việt xa xứ năm nay. Tôi dùng triết lý đạo Phật để tìm ra những nguyên nhân xâu xa dắt đến tham nhũng và tôi xin nói là chính cơ chế đưa đến sự suy đồi về đạo đức chứ đạo đức chính nó không thể tụt hậu nếu môi trường (tức là cơ chế) không cho nó phát triển.Đây là bài tôi viết:
    Tại sao và tại sao …
    Tôi có năm đứa cháu ngoại và đúng như các cụ nhà mình hay nói, “cha sinh con nhưng Trời sinh tính” (tính đây là tính tình), không có đứa nào giống đứa nào cả. Mỗi đứa có một cá tánh riêng. Như thằng Kiên năm nay 3 tuổi thì nó nói như khiếu. Dắt nó đi chơi là mình mệt nhoài. Mệt không phải vì nó thích chạy nhảy và bắt mình đuổi theo trông nom nó mà mệt đây là mệt cái đầu khi mình đi với nó. Ôi thôi nó gặp cái gì cũng hỏi luôn mồm bắt đầu với hai chữ : tại sao (pourquoi, why) ? Nào là “ông Vinh ơi tại sao nước sông màu xanh ?”. Khi những câu hỏi có vẻ dễ, tôi thường mạnh dạn trả lời “là vì nước sông phản chiếu màu xanh của bầu trời đấy con ạ”. Nó lại nhanh nhẩu phang cho tôi một câu tiếp theo: “thế tại sao nước sông lại phản chiếu, mà phản chiếu nghĩa là gì ?”. Vân vân và vân vân… Có lúc tôi cáu sườn quá, một phần vì mệt trí, một phần vì thỉnh thoảng tôi cũng … bí, không có câu trả lời chắc chắn, tôi nhún vai bảo nó : “thì tại nó như vậy đó con ạ” (tiếng Pháp là : “mais c’est comme ça mon cher Kiên !”). Thằng bé khôn lắm, nó ghi câu này vào lòng và không hỏi nữa…

    Đùng một hôm, bố nó cố dỗ nó ăn một loại rau mà nó không thích, nó cứ nhè ra mỗi khi bố nó đút cho nó miếng rau vào mồm. Bố nó có lúc mất kiên nhẫn, tức quá, mới hỏi tới hỏi lui : “này Kiên ăn rau rất tốt cho sức khỏe con ạ, tại sao con lại không thích ăn rau ?”. Thằng Kiên nhún vai dõng dạc trả lời bố nó : “thì tại nó như vậy thôi chứ còn làm sao nữa bố ơi” (mais c’est comme ça papa !). Bố nó á khẩu há hốc mồm trong khi tôi được một trận cười khoan khoái …

    Trong cuộc sống, có rất nhiều lúc chúng ta không hiểu nguyên do sự việc xảy ra và chúng ta cũng có những câu hỏi tương tự. Tôi cho một ví dụ nhỏ ở đây : tại sao nước mình mãi không giàu và vẫn còn rất nhiều người đi ăn xin trong nước ? Hoặc : tại sao nước Việt Nam có nhiều tham nhũng ? Trước khi đi vào một vài vấn đề quan trọng của xứ sở mình, để tôi nói tiếp với bạn về hai cách thức đi tìm lời giải đáp.

    Cách đầu tiên là cách mà tôi học được với những khách hàng ở chỗ tôi làm. Khách hàng của hãng Honda USA nói với chúng tôi mỗi khi có một khó khăn hay trục trặc kỹ thuật trong lúc làm việc (trong nước, sau 75, người ta hay dùng chữ “sự cố” mà trong bài này tôi sẽ cố gắng không dùng tiếng Việt mới), họ luôn luôn dùng phương pháp “5 tại sao”. Tức là họ sẽ hỏi tại sao ít nhất 5 lần và thường thì đến lần hỏi tại sao số 3 hay số 4 là họ đã tìm ra câu trả lời chín chắn và đầy đủ. Tôi xin lấy một ví dụ nhỏ để dẫn chứng cách hỏi này của hãng làm xe nổi tiếng đến từ Ohio (USA). Tỉ dụ sáng nay tôi rồ (đề) xe và máy xe hơi không nổ.
    1. Tại sao máy xe hơi không nổ ?
    Nhờ đã học về cơ khí và cũng đọc nhiều sách về động cơ xe hơi, tôi loay hoay mở nắp ka pô (capot, hood) tìm tòi và với cái máy đo hiệu thế điện năng (volt-meter), tôi tìm ra ngay là cái bình ắc quy (battery) hết điện. Từ đây nếu chúng ta áp dụng phương pháp 5 tại sao, chúng ta phải tiếp tục hỏi như dưới đây.
    2. Tại sao bình ắc quy lại hết điện ?
    Sau một hồi nói chuyện với đứa con gái là đứa cuối cùng dùng xe đêm hôm trước, tôi tìm ra là có ai đã quên đậy cái nắp thùng xe ở phần sau xe (tiếng Anh là “the trunk”) và việc này làm bật sáng một ngọn đèn nhỏ trong thùng xe suốt đêm. Ngọn đèn nhỏ mở cả đêm đã đủ sức làm “chết” ngúm cái bình ắc quy. Tới đây thì mình đã khá có đủ dữ kiện để đưa ra những giải pháp tốt giúp chúng ta tránh được việc máy xe không chạy trong lần tới mặc dù chúng ta vẫn có thể tiếp tục hỏi tại sao. Tỉ dụ như tại sao ngọn đèn nhỏ trong thùng xe lại bật sáng khi nắp thùng mở ? Vân vân…

    Và với hai câu tại sao và hai câu trả lời trên, tôi đi đến hai giải pháp. Giải pháp đầu tiên là tôi phải xạc lại điện bình ắc quy, và sau đó tôi sẽ để máy xe nổ và tôi sẽ lấy xe chạy vòng quanh khu tôi ở đến khoảng 30 phút để bình ắc quy được xạc lại bình thường. Giải pháp số hai là tôi sẽ dán một mảnh giấy lớn trong xe với mấy chữ bằng tiếng Anh : “do not forget to make sure that the trunk is closed when you leave the car !” (này bạn đừng quên kiểm soát là nắp thùng xe đã được đóng khi bạn rời xe nhé !). Từ đó hầu như chúng tôi không còn bị nạn bình ắc quy hết điện nữa.

    Các bạn đi làm về kỹ thuật có thể đem phương pháp của hãng Honda ra áp dụng vào đời sống kỹ thuật của mình nơi bạn làm việc và tôi tin chắc thế nào bạn cũng tìm ra những nguyên nhân đưa đến những trục trặc về kỹ thuật trong công việc bạn làm. Nhớ nhé, đó là phương pháp “5 tại sao” (the 5 why), phương pháp hiện nay đang được nhiều hãng ở Mỹ áp dụng.

    Cách thứ nhì là cách đức Phật dạy. Ngài nói bất cứ việc gì hay hiện tượng gì – từ vật lý cho đến sinh lý hay tâm lý – đều phải do duyên tạo thành (duyên đây dịch ra tiếng Anh là “favorable conditions”, tiếng Phạn là pratyaya, có nghĩa là những điều kiện thuận lợi). Chúng ta thường nghe các cụ nói : việc này không thành vì chúng ta chưa đủ duyên, có nghĩa là việc không thành vì chưa đủ điều kiện thuận lợi. Và tùy theo kinh sách của đạo Phật Nam Tông hay đạo Phật Bắc Tông, có rất nhiều duyên (hay điều kiện) tạo thành bất cứ hiện tượng hay sự việc nào. Học đạo Phật Nam Tông người ta đếm được đến 24 duyên. Riêng đạo Phật Bắc Tông thường dừng lại ở 4 duyên quan trọng. Đó là :

    1. Nhân duyên : đây là duyên chính, là điều-kiện-nguyên-nhân chính của sự việc hay hiện tượng. Tiếng Phạn là hetu-pratyaya. Tiếng Anh là cause condition. Tỉ dụ hạt lúa là nhân duyên để tạo thành cây lúa. Tỉ dụ nếu ở đây thằng Kiên hỏi tôi ông ơi tại sao có cây lúa thì tôi sẽ trả lời nó là vì người nông dân đã gieo hạt lúa xuống đất và từ đó cây lúa mọc lên hoặc tôi có thể nói ngắn gọn là vì có hạt lúa. Và tôi chắc chắn nó sẽ hỏi thêm…
    2. Tăng thượng duyên : đây là một trong những duyên phụ quan trọng, đây là những điều kiện thuận lợi (hoặc không thuận lợi) quan trọng giúp cho sự việc hay hiện tượng được hiện hành (hay hoại diệt). Duyên này còn được gọi là điều kiện để cái gì đó được phát triển sinh sôi nảy nở. Tiếng Phạn là adhipati-pratyaya. Tiếng Anh rất rõ ràng và dễ hiểu : condition for development. Trở về trường hợp cây lúa thì tất cả những thứ như cơn mưa, đất đai màu mỡ chẳng hạn là những “tăng thượng duyên” làm cho cây lúa tăng trưởng và mọc lên vững vàng từ hạt lúa.
    3. Đẳng vô gián duyên : đây là một duyên phụ khác quan trọng, điều kiện thuận lợi quan trọng giúp cho sự việc hay hiện tượng được tiếp tục phát triển. Tiếng Phạn là samanantara-pratyaya. Tiếng Anh rất rõ ràng và dễ hiểu : condition of continuity. Trở về trường hợp cây lúa thì đây là dòng chảy tiếp tục, tức là phải có mưa thuận gió hòa, tức là đất phải tiếp tục có nước nuôi dưỡng cây chứ không khô cằn làm cho cây chết. Những cơn mưa hay nước tưới cây phải có mặt thường xuyên liên tục chứ không được đứt đoạn hay ngừng lại. Thiếu điều kiện tiếp diễn liên tục này thì cây lúa sẽ không mọc lên được. Người làm vườn săn sóc cây trái, chăm lo tưới cây thường xuyên cũng là một “đẳng vô gián duyên”. Những tia nắng đến từ mặt trời cũng là một đẳng vô gián duyên.
    4. Sở duyên duyên : đây là một duyên phụ khác quan trọng, thiếu nó thì sự việc sẽ khó phát triển tốt đẹp. Tiếng Phạn là alambana-pratyaya. Tiếng Anh rất hay : object (of perception) as condition. Nó là nhận thức về sự việc hay hiện tượng. Người nông dân phải có nhận thức về cây lúa và để tâm nghĩ đến việc tưới tẩm cây lúa mà không được chểnh mảng. Nếu nhận thức của người nông dân chỉ lo nhậu say mèm hay chỉ lo đi chơi sòng bạc ở Casino và quên tưới cây thì cây sẽ khô héo và chết dần chết mòn. Khi có bàn tay của người trong cuộc là một đẳng vô gián duyên thì sở duyên duyên trở thành quan trọng. Tỉ dụ nếu tôi không có nhận thức và hiểu biết về chiếc xe hơi đề không chạy là vì không có điện thì khó mà tôi nghĩ đến bình ắc quy. Nhận thức của tôi vì vậy quan trọng trong việc tìm kiếm câu trả lời đưa đến những giải pháp. Đối tượng nhận thức tôi (object of perception) chính là sở duyên duyên, điều kiện phụ quan trọng giúp sự việc thành tựu.

    Bốn điều kiện thuận lợi này tạo thành một nguyên tắc mà trong nhà Phật còn được gọi là đạo lý duyên khởi. Nói nôm na là mọi việc mọi hiện tượng nương tựa vào nhau mà sinh thành hay hoại diệt. Thật thế, nếu mặt trời kia nổ tung và chết ngóm, cây cỏ trên quả đất cũng sẽ chết theo vì thiếu ánh sáng mặt trời để sinh ra diệp lục tố (chlorophyll) nuôi cây. Thiếu dưỡng khí oxygen trong không khí, chúng ta cũng sẽ chết dần mòn. Ngày nay vấn đề hâm nóng toàn cầu (global warming) đã trở thành một hiện tượng mà các nhà nhà khoa học dần dà tìm ra là do những hoạt động của con người. Con người dùng xe có máy nổ, con người sản xuất và tiêu thụ đủ thứ dụng cụ vật chất và các nhà máy sản xuất phun ra cả ngàn tấn thán khí (như thán khí CO và CO2). Tác dụng của thán khí CO và CO2 rất ghê gớm. Tôi có viết một bài về đề tài “trái đất ngày càng nóng” và tôi mời các bạn đọc (xin bấm vào liên kết mạng số [1] cuối bài). Kinh A Hàm có câu nói thật hay của đức Phật về sự liên hệ chằng chịt giữa các sự việc và hiện tượng, nguyên tắc căn bản của đạo lý duyên khởi :

    “Cái này có vì cái kia có
    Cái này không vì cái kia không”

    Thế mới biết trả lời được đúng đắn những câu hỏi tại sao về bất cứ sự việc hay hiện tượng gì sẽ đưa chúng ta đến những giải pháp cũng như sự hiểu biết thấu đáo về sự việc và hiện tượng đó.

    Bây giờ xin mời bạn trở lại một trong những vấn đề nhức nhối của Việt Nam hiện nay như tôi nói ở đầu bài, đó là vấn đề tham nhũng. Câu hỏi được đặt ra là : tại sao Việt Nam có nhiều tham nhũng (tham nhũng trầm trọng) như vậy ?

    Chúng ta có thể dùng hai cách. Hoặc là áp dụng phương pháp “5 tại sao” của Honda USA hoặc là dùng phương pháp bốn duyên của nhà Phật. Tôi xin mạn dùng phương pháp thứ hai ghi dưới đây và mời bạn suy nghĩ thêm với tôi nhé.

    1. Nhân duyên : theo tôi câu trả lời đầu tiên cho câu hỏi tại sao có tham nhũng nhiều như vậy là tại vì các quan chức ở Việt Nam có tính tham lam. Lòng tham là một tâm hành (mental formation) quan trọng trong tâm khảm con người. Mời bạn đọc bài tôi viết về lòng tham trong liên kết mạng số [2] dưới đây. Lòng tham, theo tôi là nguyên nhân chính. Lòng tham vô đáy đưa đến tham nhũng trầm trọng.
    2. Tăng thượng duyên : những điều kiện giúp cho tham nhũng tăng trưởng ở Việt Nam thì vô số. Trước tiên tôi nghĩ ngay đến pháp luật lỏng lẻo và không được thực thi nghiêm túc. Pháp luật nằm trong tay Đảng Cộng Sản Việt Nam và nhà nước. Nhà nước, qua Bộ Công An, kiểm soát tất cả mọi hoạt động của người dân. Người có quyền lực (thường là những đảng viên kỳ cựu hay cao cấp) thì hét ra lửa và họ lại coi trời bằng vung. Tôi có viết một bài về tham nhũng cách đây khá lâu mà bây giờ đọc lại thấy vẫn còn hiện đại (mới các bạn đọc bài này ở liên kết số [3] dưới đây). Tức là tuy con người là nhân duyên (nguyên nhân chính), thể chế trong đó con người sống là một tăng thượng duyên làm cho lòng tham nẩy nở phát sinh. Thể chế còn được gọi là cơ chế. Xin đọc tiếp bài tôi viết về tham nhũng bàn về con người và cơ chế trong liên kết mạng số [4] dưới đây. Xã hội Việt Nam dưới bàn tay lãnh đạo độc tài của ĐCSVN đưa đến những vấn nạn tham nhũng rất lớn. Qua hai bài viết này ([3] và [4]) tôi đã nêu ra khá đầy đủ những tăng thượng duyên làm tham nhũng tiếp tục nẩy mầm. Ngoài pháp luật lỏng lẻo và thiếu nghiêm túc, phải kể đến báo chí không được độc lập và tự do. Báo chí trong nước (trên 700 tờ báo “lề đảng”) hoàn toàn bị nhà nước kiểm soát. Đó là chưa nói đến sự sợ hãi, sự nơm nớp lo sợ nơi người dân. Sự sợ hãi khiến người ta nhắm mắt câm mồm trước những vấn nạn tham nhũng và do đó trở thành một biểu-đồng-tình để cho tham nhũng lộng hành.
    3. Đẳng vô gián duyên : sự tồn tại liên tục của chế độ hiện nay ở Việt Nam bảo đảm cho tham nhũng lộng hành là một đẳng vô gián duyên. Thêm vào đó phải liệt kê thêm nào là tiền viện trợ nước ngoài (các ODA) tiếp tục đổ vào Việt Nam, rồi là cả hơn 10 tỉ đô la USD tiền đóng góp mỗi năm của Việt kiều hải ngoại qua nhiều hình thức (tiền giúp bà con trong nước, tiền đầu tư hoặc buôn bán thương mại với Việt Nam v.v…) , toàn là những điều kiện thuận lợi liên tục giúp tham nhũng tiếp tục hoành hành. Xin đọc bài về kiều hối giúp nền kinh tế Việt Nam trụ vững của ông Bùi Kiến Thành ở mục tham khảo số [5] cuối bài để các bạn thấy được là kiều hối và tiện viện trợ từ nước ngoài (như ODA, FDI) đã giúp nuôi dưỡng chế độ và nuôi dưỡng tình trạng tham nhũng ở Việt Nam như thế nào. Ngoài ra, sự tiếp tục trấn áp của chế độ qua việc sử dụng bộ máy công an cũng là một nguyên nhân phụ quan trọng có tính cách che chở dài hạn những quan chức tham nhũng.
    4. Sở duyên duyên : người dân trong nước riết rồi chỉ biết nghĩ đến vật chất và tiền bạc. Đời sống đạo đức ngày càng tha hóa. Vì làm giàu dễ khi có quyền lực trong tay, những hình ảnh về sự giàu có khủng khiếp của các quan chức Việt Nam trở thành một đối tượng nhận thức cho những người trong cuộc. Tham nhũng đã trở thành một cách sống ở Việt Nam. Có nhiều người đã dùng cả những chữ “văn hóa tham nhũng” để diễn tả cách sống và cách giao tiếp hằng ngày ở Việt Nam qua những phong bì “bao trơn”. Từ việc đi bác sĩ hay vào bệnh viện, từ việc đi xin việc hay đi làm giấy tờ, rồi đến những vụ “chạy chức chạy quyền chạy tội”, đến đâu cũng nghe nói phải có một phong bì để lo cho “thủ tục đầu tiên” (đọc lái thành “tiền đâu”). Đồng tiền đi trước, dịch vụ theo sau. Ám ảnh làm tiền trở thành quốc nạn. Việc chống tham nhũng ngày lại càng trở nên khó khăn hơn ở Việt Nam vì như ông chủ tịch nước Trương Tấn Sang đã từng thốt lên : “nhìn đâu cũng thấy sâu !”, số quan chức tham nhũng ngày càng gia tăng. Sâu tham nhũng đông như thế thì làm sao mà mình có thể tin vào các quan chức nhà nước khi họ đứng ra lập ban chống tham nhũng được. Như ông TBT Nguyễn Phú Trọng tuyên bố gần đây rất chí lý là : “nếu tay mình đã nhúng chàm rồi thì rất khó chống tham nhũng”, ông tuyên bố điều này với các quan chức trong Viện Kiểm Sát Nhân Dân (VKSND) là những người có trách nhiệm tối cao trong ngành tư pháp và giữ luật pháp công minh ở Việt Nam (xem bài tham khảo số [6]). Và nếu ngay những quan chức cao cấp trong VKSND cũng không tin được thì chống tham nhũng quả là một chuyện đội đất vá trời. Người dân trong nước quen dần với lối sống này và tham nhũng cứ tiếp tục lộng hành, trở thành một đối tượng nhận thức bình thường nơi người dân (xin xem bài mới đây về tham nhũng [7] nói lên “văn hóa hối lộ” của người dân trong chế độ xã hội chủ nghĩa).

    Sau khi khảo sát cẩn thận tất cả những yếu tố, những nguyên nhân xa gần đóng góp vào tệ nạn tham nhũng ở Việt Nam, chúng ta sắp có đầy đủ thông tin để đi đến việc tìm ra một giải pháp bài trừ tham nhũng ở Việt Nam. Tôi dành đề tài lớn này cho lần tới, trong bài viết tới. Trong lúc chờ đợi, tôi nghĩ các bạn trẻ trong nước cũng như ở hải ngoại có thể bắt đầu suy nghĩ chín chắn về đề tài này và chính bạn có thể sẽ đưa ra những đóng góp đáng kể. Các bạn trẻ có thể tổ chức những cuộc hội thảo qua đề tài tham nhũng để thu thập ý kiến đóng góp của nhiều người, biết đâu chúng ta sẽ tìm được những giải pháp hữu hiệu nhất.

    Và xin hẹn các bạn trong lần tản mạn tới, tác già bài viết thân chúc độc giả một năm mới an lành hạnh phúc.

    Nguyễn Duy Vinh (Yaoundé, Cameroun)

    Những liên kết để các bạn tham khảo thêm :
    [1] http://boxitvn.blogspot.ca/2011/11/ts-nguyen-duy-vinh-nhung-nam-gan-ay.html
    [2] https://www.danluan.org/tin-tuc/20140413/nguyen-duy-vinh-nhan-ngay-30-thang-04-sap-den-xin-tan-man-ve-long-tham
    [3] http://boxitvn.blogspot.ca/2012/01/au-nam-rong-tan-man-ve-hai-chu-tham.html
    [4] http://www.boxitvn.net/bai/23280
    [5] http://baodatviet.vn/kinh-te/tai-chinh/ong-bui-kien-thanh-kieu-hoi-giup-nen-tai-chinh-tru-vung-3226300/
    [6] http://www.thanhnien.com.vn/chinh-tri-xa-hoi/tong-bi-thu-nguyen-phu-trong-tay-da-nhung-cham-thi-khong-the-chong-tham-nhung-526148.html
    [7] http://danlambaovn.blogspot.ca/2015/01/tham-nhung-vi-au.html

    Nói toạc móng heo, không vòng vo Tam quốc theo đúng tác phong giai cấp công nhân là Đảng CS tạo ra cơ chế. Muốn xó bỏ cơ chế thì phải xóa bỏ nguồn gốc của nó là xóa bỏ Đảng. Được ngày nghỉ mà toàn đọc những bài khô như ngói. Để góp phần thư giãn, Moi xin góp vài cây chuyện vui (sưu tầm trên các báo lề Đảng như Người cao tuổi và tạp chí Hướng nghiệp):

    GỌI LÀ GÌ?

    - Người ta thường gọi những kẻ ăn cắp là “thằng ăn cắp”. Tham nhũng là một hình thức ăn cắp. Vậy phải gọi kẻ tham nhũng là “thằng tham nhũng” hay “ông tham nhũng ?”
    - Phải gọi là “ông tham nhũng.”
    - Vì sao?
    - Vì chỉ có ông mới có đủ chức quyền, trình độ và cơ hội để tham nhũng.

    CHẾT GIẢ

    - Tham nhũng là những người có chức có quyền, chống tham nhũng cũng là những người có chức có quyền. Thế ra giống như một đội quân chia làm hai phe đánh trận giả thì không có người chết à?

    - Cũng có người chết, nhưng là chết giả.

    Xin ông Thuận xem trang web "300 quan chức cộng sản gửi tiền và vàng ở ngân hàng nước ngoài" thì ông rõ tại sao lại không diệt được "cơ chế tạo ra tham nhũng."

    "Cơ chế hiện nay đang tạo kẽ hở cho tham nhũng". Vậy cái gì tạo ra cơ chế? Ai tạo ra cơ chế? Như vậy muốn thay đổi cơ chế hay muốn diệt cơ chế thì phải diệt tận gốc, tức là diệt cái nguyên nhân của cơ chế. Nhưng bây giờ ai diệt? Sao quốc hội không họp bàn về chuyện tiêu diệt cơ chế tạo ra tham nhũng? Quan to như ông Thuận nói được câu này thì dân mừng, nhưng chỉ mừng một ít thôi, nếu ông nêu ra được biện pháp thay đổi "cơ chế" thì dân mới mừng nhiều. Không hiểu ông Thuận nói câu này lúc đương chức hay lúc đã về hưu?