GS-TSKH Nguyễn Văn Trọng: "không có văn hóa văn minh, thì không thể xây dựng xã hội tốt đẹp, dù dành được độc lập"

  • Bởi tqvn2004
    15/11/2009
    0 phản hồi

    Gặp GS Nguyễn Văn Trọng ở các buổi giới thiệu tác phẩm của NXB Tri Thức, nhiều người lấy làm ngạc nhiên vì ông là một nhà vật lý lý thuyết mà đồng thời lại là dịch giả của hai cuốn sách kinh điển nổi tiếng thời kỳ Khai sáng của nhà triết học Anh John Stuart Mill.

    Đó là cuốn "Bàn về tự do" và "Chính thể và đại diện" (cuốn sau dịch chung với Bùi Văn Nam Sơn). Có thể nói, đây là hai tác phẩm giữ vị trí quan trọng trong tư tưởng phương Tây, đã được dịch ở Nhật từ thời Canh tân Minh Trị và ở Trung Quốc thời Phong trào Ngũ Tứ. Hiện nay các tác phẩm ấy vẫn thường được trích dẫn trong các nghiên cứu và độc giả vẫn có thể tìm thấy ở đó những gợi ý giải thích cho các vấn đề đương đại.

    Điều gì khiến ông tin rằng những vấn đề cuốn sách đặt ra cách đây gần 150 năm có thể giúp chúng ta lý giải một số vấn đề tư tưởng của hôm nay?

    - Các khái niệm tự do, bình đẳng, bác ái của cách mạng Pháp đã quen thuộc với người VN từ các thế hệ trước tôi. Tuy nhiên tôi thấy hình như đa số người Việt tiếp nhận các khái niệm ấy theo cảm tính thông qua các tiểu thuyết của văn học Pháp thế kỷ XIX chứ chưa nhận thức những khái niệm ấy thông qua các suy tư triết học. Vì vậy đã có nhiều suy đoán không chính xác.

    Rất nhiều người (và tôi trước đây cũng vậy) cứ hiểu hàm hồ tự do là "muốn làm gì thì làm". Vì vậy bàn về tự do thì ai cũng răn bảo: "Tự do cũng phải có giới hạn, đâu phải muốn làm gì thì làm". Rồi hình thành định kiến là văn hoá phương Tây thiên về đòi hỏi quyền con người cá nhân, còn phương Đông chúng ta thiên về đòi hỏi bổn phận và nghĩa vụ. Nhưng khi tôi đọc J.S. Mill mới thấy định kiến ấy là hoàn toàn sai.

    Tác phẩm "Bàn về tự do" chủ yếu nói về bổn phận và nghĩa vụ của mọi người phải tôn trọng không gian tự do của con người cá nhân trong những vấn đề riêng tư của cá nhân, đồng thời có bổn phận và nghĩa vụ tôn trọng các quy tắc công cộng trong những vấn đề liên quan đến lợi ích của xã hội.

    Chính vì thế, tôi hiểu được ý nghĩa công cuộc vận động của cụ Phan Chu Trinh và phong trào Duy Tân thuở trước. Tôi rất kính phục các cụ tiền bối đã sớm nhận thức được vấn đề là: Nếu không biến đổi văn hoá của dân chúng trở thành văn minh, thì không thể nào xây dựng được một xã hội tốt đẹp, dù có giành được độc lập dân tộc đi chăng nữa.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi