Tạp chí Phía trước - Pháp quyền là gì?

Việt Khôi chuyển ngữ
Chia sẻ bài viết này

I. Giới thiệu về Pháp quyền

Các chính trị gia, các luật sư, các nhà kinh tế học và các nhà hoạch định chính sách thường dùng thuật ngữ “pháp quyền” (thượng tôn pháp luật) nhằm mô tả một loại thể chế chính trị nhất định. Khi mà tốc độ toàn cầu hóa đã tăng mạnh trong hai thập kỷ vừa qua, nhiều quốc gia phát triển đã thiết lập độ ưu tiên trong luận cương chính sách của họ vào việc phát triển pháp quyền. Những câu hỏi thường gặp sau đây sẽ cung cấp một sự giải thích mang tính giới thiệu về khái niệm của pháp quyền và việc nó liên quan tới sự phát triển như thế nào. Bài này cũng bao gồm một bản mô tả ngắn gọn một số chỉ trích nhằm vào khái niệm pháp quyền.

II. Pháp quyền là gì?

Pháp quyền không có một định nghĩa rõ ràng, và ý nghĩa của nó có thể thay đổi theo từng nước và truyền thống luật pháp. Tuy nhiên, nói chung thì nó có thể được hiểu như là một thể chế chính trị chính thể mà trong đó luật pháp khống chế chính phủ bằng cách đưa ra một số tự do nhất định và tạo nên trật tự cùng với sự phán đoán dựa vào cách một quốc gia hoạt động như thế nào. Trong nghĩa cơ bản nhất của nó, pháp quyền là một hệ thống nhằm bảo vệ quyền của công dân khỏi bị làm dụng bởi sức mạnh của nhà nước một cách tùy ý.

A. Các thành tố của pháp quyền

Trong sách Đạo đức của Luật, học giả luật người Mỹ Lon Fuller đã nhận diện tám thành tố của luật pháp mà được xem là cần thiết cho một xã hội muốn thiết lập nền tảng pháp quyền. Fuller đã chỉ ra như sau:

  1. Các điều luật phải tồn tại và các điều luật đó phải được tuân thủ bởi tất cả mọi người, kể cả các quan chức chính phủ nhà nước.
  2. Các điều luật phải được xuất bản đại chúng.
  3. Các điều luật về bản chất phải hướng đến tương lai và có hiệu lực chỉ khi luật pháp đã được thông qua. Ví dụ, tòa án không thể kết tội một người là có hành vi phạm tội trước khi đạo luật tội phạm ngăn cấm hành vi đó được thông qua.
  4. Các điều luật phải được viết với tính ràng buộc hợp lý nhằm tránh khỏi những cướng bức không công bằng.
  5. Luật pháp phải tránh sự mâu thuẫn.
  6. Luật pháp không được yêu cầu những việc bất khả thi.
  7. Luật pháp phải luôn luôn ổn định qua thời gian nhằm cho phép sự hình thành kỷ cương của luật lệ; tuy nhiên, luật pháp cũng phải cho phép có sự sửa đổi cần kíp khi nền tảng xã hội và bối cảnh chính trị thay đổi.
  8. Hành động chính thức phải tuân thủ với luật lệ đã được tuyên bố.

Nếu nhìn riêng tám yếu tố này thì có thể thấy một cách rõ ràng và dễ hiểu. Nhưng trong thực tế thì những điều này rất khó thực thi vì các chính phủ thường khống chế các hoạt động ưu tiên hàng đầu khác để giải quyết những xung đột theo đường hướng chính trị của xã hội. Ví dụ, làm nhiều điều luật quá chi tiết hoặc cặn kẽ có thể dẫn đến một hệ thống pháp luật quá cứng nhắc. Cứng nhắc có thể làm các tòa án của quốc gia (ngành tư pháp) dễ bỏ qua những yếu tố con người trong từng trường hợp cụ thể. Ngoài ra, thay vì chỉ áp dụng trong tương lai, một số luật có thể áp dụng hồi tố, hoặc những hành vi quá khứ, bởi vì chúng được thông qua với mục đích cụ thể nhằm điều chỉnh các hành vi được đặt ra trong các câu hỏi. Fuller xác nhận các cuộc xung đột này và cho rằng xã hội cần chuẩn bị tinh thần để cân bằng các mục tiêu khác nhau được liệt kê ở trên.

B. Vượt xa hơn những yếu tố của Fuller

Các tiêu chí của Fuller có thể rất hữu ích trong việc tìm hiểu về nền tảng của pháp quyền, bởi chúng phác thảo các loại quy tắc hoặc những hạn chế mà xã hội cần phát triển để tiếp cận với những vấn đề pháp lý bằng cách giảm thiểu sự lạm dụng quyền lực trong quá trình xây dựng pháp luật và hạn chế quyền lực nhà nước. Tuy nhiên, các quy định của pháp quyền có thể vượt ra ngoài những quy định thông thường và cũng được định hình bởi cái gọi là “thể chế” dựa trên ngụ ý của chính phủ trong các yếu tố mà Fuller đưa ra. Điển hình về sự hạn chế thể chế như đã nêu là sự tồn tại của hệ thống tư pháp độc lập (ngành tòa án); và một ví dụ khác là phát triển cách thức nhằm khuyến khích “quản trị minh bạch”. Những hạn chế không chính thức khác, chẳng hạn như văn hóa địa phương hoặc những truyền thống có thể khuyến khích người dân sinh hoạt theo khung của pháp luật, cũng có thể giúp hạn chế quyền lực của chính phủ và từ đó thúc đẩy tự do cũng như xác định các nguyên tắc của pháp quyền. Mặc dù vẫn còn có vẻ mơ hồ, nhưng hệ thống pháp quyền có thể được định nghĩa một cách cụ thể là lý thuyết về quản trị dựa trên một loạt những hạn chế pháp lý và xã hội được thiết kế để khuyến khích trật tự, ngăn chặn quyền lực, các hành động tùy tiện và bất hợp lý chính phủ.

Còn tiếp…

© 2013 Bản tiếng Việt TẠP CHÍ PHÍA TRƯỚC

nguyen_y_van gửi hôm Thứ Năm, 18/07/2013
Bạn đánh giá bài viết này thế nào?

Đoan Trang - "Nói với mình và các bạn": "Tham gia chính trị" là làm gì?

Nguyễn Đắc Kiên - Vài lời với TBT ĐCS VN Nguyễn Phú Trọng

Hà Sĩ Phu - Góp phần “giải mã” một thế hệ dấn thân

Phạm Thị Hoài - Bao nhiêu ý dân thì đủ?

Nguyễn Vạn Phú - Thế nào là đúng định hướng


Gửi phản hồi mới (xin gõ tiếng Việt có dấu và tuân thủ Nguyên tắc Dân Luận để được chấp nhận)

Bạn có thể bịa một địa chỉ email bất kỳ, ví dụ test@gmail.com. Thông tin này sẽ không xuất hiện công khai khi phản hồi được đăng.
  • Bạn có thể sử dụng các thẻ BBCode trong bài. Các địa chỉ URL sẽ được tự động chuyển thành liên kết.
  • Bạn có thể trích bài của người khác bằng thẻ [quote], ví dụ: [quote]Nội dung muốn trích dẫn[/quote]
  • Bạn có thể sử dụng những thẻ HTML sau: <a> <em> <strong> <ins> <b> <i> <u> <br> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <h1> <h2> <h3> <h4> <h5> <table> <tbody> <td> <tr> <pre> <img> <div> <span> <object> <hr> <center> <font> <blockquote> <strike> <embed> <param> <del> <ins> <sub> <sup>
  • Bạn có thể chèn video vào bài viết bằng thẻ [video:địa_chỉ_url_của_video]
  • Cách dòng và cách đoạn sẽ được tự động chuyển thành xuống dòng.

Nhấn vào đây để biết thêm chi tiết về cách định dạng bài viết...

To prevent automated spam submissions leave this field empty.
CAPTCHA
Bạn bắt buộc phải trả lời câu hỏi kiểm tra dưới đây. Nó giúp chúng tôi nhằm lọc bỏ các nội dung spam do robot tự động thực hiện.
13 + 2 =
Giải bài toán đơn giản này và nhập kết quả vào ô phía trên. Ví dụ, nếu thấy 1+3, thì hãy nhập 4.

Suy ngẫm

Không hiểu làm sao mà nhiều người cứ lo các nhà báo bản lĩnh chính trị non yếu, dễ bị các thế lực nọ kia lợi dụng... Khổ, chúng em bị cả một bộ máy khổng lồ sử dụng, tận dụng, lợi dụng, thâm dụng, lạm dụng bao lâu nay rồi thì chả thấy ai lo.

— Đoan Trang

Mới Mới Mới

Thống kê truy cập

Hiện có 2 thành viên477 khách truy cập.

Thành viên online

Thuốc Lá, Tâm Như

Kỷ lục: Có 4638 người ghé thăm vào 15-05-2014 lúc 09h47.

Độc giả Dân Luận từ đâu đến?

Locations of visitors to this page

Quỹ Dân Luận

Hãy bấm để ủng hộ tài chính cho Dân Luận. Thu chi quỹ Dân Luận được công bố công khai tại đây!