Xin Quý đài VOA, RFA, RFI Làm Gương Không Dịch Nhầm “Arab Spring” Là “Mùa Xuân Ả Rập” nữa

Lưu Nguyễn Đạt
Chia sẻ bài viết này

“Dịch là phản”, “Traduire, c’est trahir” – hay “Traduttore, traditore” (sát nghĩa: «traducteur, traître») là những thuật ngữ Việt, Pháp, La-tinh nói lên tình trạng “phản nghĩa” vì bất cập cách, khó tương đắc giữa nguyên từ/thổ ngữ so với chuyển ngữ/ra ngoại ngữ, hay giữa nguyên bản so với bản dịch sang ngoại ngữ. Đây là một tình trạng dễ xẩy ra trong khi trao đổi nội dung những văn kiện đa ngữ hay truyền thông giữa những cộng đồng đa văn hoá, đa ngôn ngữ.

Sự bất toàn, dịch sai ý hay “dịch phản nghĩa” vừa xẩy ra gần đây, khi thuật ngữ “Arab spring” [Anh ngữ] của giới báo chí, chính trị gia, ngoại giao Hoa Kỳ “được/bị” dịch sai ý ra Việt ngữ là “Mùa Xuân Ả Rập”.

Số là thuật ngữ “Arab spring” ám chỉ cao trào cách mạng tại Bắc Phi và Trung Đông, khởi đầu từ Tunisia, rồi lây biến sang Ai Cập, Libya, Syria như những chính biến tất nhiên phải xẩy ra khi dân tộc Ả rập đã lâu bị ngược đãi, bóc lột, tù đầy phải nổi dậy xử lý giành độc lập, tự do dân chủ cho chính họ.

Sự diễn tiến lịch sử đó trước tiên được ghi nhận dưới danh xưng “Cách Mạng Hoa Nhài” [Jasmine Revolution] — liên hệ tới bông hoa Nhài, vốn là hoa quốc túy của Tunisia. [1] để so sánh với cuộc “Cách Mạng Nhung” [Velvet Revolution hay Gentle Revolution] tại Czechoslovakia/Trung Âu của những năm 1989, cốt nói tới những cuộc cách mạng bất bạo động, về mặt tổ chức và thành quả.

Giữa năm 2011, một số chính khách, học giả như Ngoại trưởng Hoa Kỳ Hillary R. Clinton và Chủ tịch Asia Foundation David Arnold có đề cập tới nhóm chữ “Arab spring”, mà một số đài truyền hình, nhà báo Việt ngữ đã dịch nhầm là “Mùa Xuân Ả rập”. Thật ra “Arab spring”, trong bối cảnh xã hội chính trị này có nghĩa là “Cuộc Nổi Dậy Nhân Dân Ả rập” – vì chữ “spring” ở đây nói tới động tác “nổi lên, nổi dậy”, gần với động tác “rising/uprising”.

Tại sao các chính khác, học giả, nhà báo Âu Mỹ lại dùng tới thuật ngữ “Arab spring/Cuộc Nổi Dậy Nhân Dân Ả rập”? Chắc vì họ căn cứ vào thuật ngữ thổ dân Ả rập muốn nhấn mạnh tới cuộc khởi nghĩa từ hạ tầng xã hội và tư thế vận động toàn dân/toàn chủng tộc Ả rập nổi dậy chống chế độ phản nước hại dân mà họ từng chịu đựng mấy chục năm qua.

Thật thế, trong những “Cuộc Nổi Dậy Nhân Dân Ả rập” [Arab spring] nói trên, hiện tượng chuyển lực trong giới quần chúng thật rõ rệt. Quyền lực không còn là độc quyền của chính phủ, và cũng còn là đặc ân của đảng phái. Các tổ chức khủng bố Al Qaeda và Huynh đệ Hồi giáo cực đoan [Muslim Brotherhood] đều không giữ một vai trò huy động quan trọng gì trong cuộc nổi dậy của dân chúng. Trái lại, chính người dân tạo dựng cuộc nổi dậy, từng nhóm, từng địa phương tiếp nối, lôi cuốn lẫn nhau, bằng kỹ thuật truyền tin tân kỳ, mạng lưới xã hội, điện thoại lưu động; bằng những khẩu hiệu thôi thúc dân chủ chính đáng, xác thực. Và khi dân chúng hô hào, đổ xô xuống đường, Tổng thống Zine El Abidine Ben Ali của Tunisia, Tổng thống Hosni Mubarak của Ai Cập, Đại tá Qaddafi của Libya, rồi TT Assad của Syria lần lượt theo nhau xụp đổ, đầu hàng quần chúng, hay bị hủy diệt, thanh toán đưới nhiều hình thức.

Thật vậy, thuật ngữ “Arab spring” không hề có tính cách ẩn dụ mùa màng [seasonal metaphors], nhất là “Mùa Xuân” vì:

1. Cuộc “Cuộc Nổi Dậy Nhân Dân Ả rập” thực sự phát động vào mùa đông năm 2010, bắt đầu từ ngày thứ Bảy 18 tháng 12 năm 2010, đúng một ngày sau khi Mohamed Bouazizi, một nhà trí thức trẻ, thất nghiệp tại Tunisia, đã tự thiêu để phản đối chính sách độc tài, bức hại dân của nguyên Tổng Thống Zine al-Abidine Ben Ali. Người anh hùng Bouazizi chết ngày mùng 5 tháng giêng năm 2011, còn bạo chúa Ben Ali thì bị truất phế 10 ngày sau đó.

Sau cái chết thương tâm của Mohamed Bouazizi, khẩu hiệu “We Are All Mohamed Bouazizi” đã vang lên và hội tụ thành một cuộc nổi dậy giữa dân chúng Ả rập. Thật vậy, ảnh hưởng của hiện tượng Bouazizi không những mang lại sự xụp đổ của chế độ bảo quyền Tunisia mà còn quật khởi một phong trào cách mạng lan rộng, trước được gọi là Cách Mạng Hoa Nhài [Jasmine Revolution], vì nhẹ nhàng, khí khái, sau đó được gọi là “Cuộc Nổi Dậy Toàn Dân Ả Rập” [Arab Spring] khi lây truyền tới cả khối dân Ả Rập — Trung Đông và Bắc Phi cùng cảnh nô lệ thời đại.

2. Chính người Ả rập cũng có danh từ tranh đấu tương tự của họ là الربيع العربي‎ ar-Rabīʻ al-ʻArabiyy, mà báo chí Hoa Kỳ và Tây phương dịch là “Arab Awakening”, hay cuộc “Thức Tỉnh Ả rập” bộc phát dưới hình thức làn sóng cách mạng, với dân chúng tụ tập nơi các quảng trường để biểu tình, phản kháng chống chế độ độc tài.[2]

Khẩu hiệu chính yếu của cuộc tổng khởi nghĩa trên là “Nhân dân muốn hạ bệ chế độ”, căn cứ vào thuật ngữ Ả rập “ash-shab yurid isqat an-nizam” (“the people want to bring down the regime”).[3]

3. Hơn nữa, danh từ “Spring” là một thuật ngữ chính trị [political terminology] thường dùng để ám chỉ những biến cố chính trị nhằm giải phóng quốc dân trong những giai đoạn lịch sử nhân loại như sau:

- Revolutions of 1848, còn được gọi là “the Spring of Nations ” hay là những cuộc nổi dậy của giới tiểu tư sản và lao động đồng thanh đứng lên đòi hỏi công bình xã hội tại các quốc gia Châu Âu – France, Germany, Italy, và Austria trong năm 1848;

- Arab Spring, những cuộc nổi dậy tại Trung Đông/Bắc Phi từ mùa đông 2010 tới cuối năm 2011;

- Beijing Spring hay giai đoạn chính biến nhân dân giải phóng tại Trung Quốc cuối thập niên 1970s;

- Beirut Spring căn cứ vào cuộc “cách mạng cây tùng” [Cedar Revolution] tại Lebanon;

- Croatian Spring hay cuộc cách mạng văn hoá tại Tiệp Khắc đầu thập niên 1970s;

- Damascus Spring hay cuộc chính biến tại Syria sau khi Tổng Thống Hafez al-Assad mệnh chung;

- Harare Spring hay cuộc chính biến tại Zimbabwe đưa tới phân chia quyền hành giữa các lãnh tụ Robert Mugabe và Morgan Tsvangirai;
Kathmandu Spring hay cuộc khởi nghĩa nhân dân trong năm 1990 tại Nepal;

- Prague Spring hay cuộc chính biến nhằm giải thể chế độ cộng sản Tiệp Khắc cuối thập niên 1960;

- Riyadh Spring hay cuộc chính biến tại Saudi Arabia đầu thiên nguyên 2000s/đầu thế kỷ 21;

- Rangoon Spring hay cuộc chính biến liên quan tới cuộc Nổi Dậy “8888 Uprising” ngày 8, tháng 8 năm 1988 tại Rangoon, Burma, nhằm lật đổ chế độ quân phiệt để xây dựng chính nghĩa tự do dân chủ;

- Seoul Spring là những biến cố đòi dân chủ hoá Nam Hàn cuối thập niên 1970s và đầu thập niên 1980s;

- Tehran Spring được dùng để chỉ cuộc chính biến Hồi giáo tại Iran, từ Ruhollah Khomeini tới nhiệm kỳ Tổng Thống Mohammad Khatami. [4]

Giữa năm 2011, Ngoại trưởng Hillary R. Clinton đã tuyên bố “Cuộc Nổi Dậy Nhân Dân Ả rập” [Arab spring] đang làm các lãnh tụ cộng sản Trung Quốc khốn đốn, sợ hãi, luống cuống trì hoãn ngày tận số của chế độ ["Hillary Clinton: Chinese System Is Doomed, Leaders on a ‘Fool’s Errand’", Jeffrey Goldberg, www.vietthuc.org., May 19, 2011]. Cuộc Nổi dậy của các dân tộc Á Châu theo hướng dân chủ tự do đã trở thành một hiện tượng bất khả cưỡng trên chính trường quốc tế.

Đầu năm 2012, hôm thứ Bảy mùng 4 tháng giêng vừa qua, Thượng nghị sĩ John McCain, nguyên ứng cử viên Tổng thống, cảnh cáo Bắc Kinh rằng Cuộc Nổi Dậy Nhân Dân Ả rập [Arab Spring] đang đến với Trung Quốc”. Thượng nghị sĩ John McCain cảnh cáo này với Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Trương Chí Quân tại hội nghị an ninh cấp cao diễn ra ở Munich, Đức.

Ông McCain nhắc tới các vụ tự thiêu của tu sĩ Tây Tạng để phản đối sự cai trị của Trung Quốc ở Tây Tạng. Và chỉ vào một chiếc điện thoại di động, ông McCain nói rằng “quý vị không thể bưng bít hoàn toàn vì đã có những thiết bị này.” [5]

Tấm gương cách mạng của “Cuộc Nổi Dây Nhân Dân Ả Rập” từ Trung Đông, Bắc Phí đã chiếu sáng lãnh thổ nhân dân Châu Á.

Chí khí đại cuộc còn hâm nóng. Nhu cầu, Mục đích, Sách lược, Kỹ thuật cuộc Nổi Dậy đã sẵn có. Chỉ cần Nhân Dân bắt tay nhập cuộc. Đúng lúc, đúng mức, đúng chỗ.

Ai sẽ khởi động vươn lên trước? Nhân dân/các sắc tộc Trung Hoa? Hay nhân dân Việt?

Thời diểm sẽ là trong năm 2012 hay gần gũi thế thôi.

TS-LS LƯU NGUYỄN ĐẠT

www.vietthuc.org

__________________

[1] Jasmine Revolution after Tunisia’s national flower, Par Frédéric Frangeul (17 January 2011). “D’où vient la “révolution du jasmin” ? [From where does the "Jasmin Revolution" come from?]“ (in french). Europe 1. Retrieved 26 January 2011. (Google Translate version)/ “Révolution du jasmin”: une expression qui ne fait pas l’unanimité ["Jasmin Revolution": not a universal expression]“ (in french). Le Monde. Paris. 17 January 2011. Retrieved 28 January 2011].

[2] The Arab Spring (Arabic: الربيع العربي‎ ar-Rabīʻ al-ʻArabiyy), otherwise known as the Arab Awakening, Wikipedia, Arab Awakening”. Toronto Star. Retrieved 3 January 2012., ”Middle East In Revolt”, Tropic Post. 11 February 2011. Retrieved 11 February 2011].

[3] Arab Spring From Wikipedia, the free encyclopedia/Abulof, Uriel (10 March 2011). “What Is the Arab Third Estate?”. The Huffington Post. Retrieved 1 May 2011./Hardy, Roger (2 February 2011). “Egypt protests: an Arab spring as old order crumbles”. BBC. Retrieved 9 March 2011.

[4] Spring (political terminology) Wikipedia, the free encyclopedia].

[5] A leading U.S. senator and one-time presidential candidate is warning China, “the Arab Spring is coming.” Republican Senator John McCain made the comment to Chinese Vice Foreign Minister Zhang Zhijun Saturday during a high level security conference in Munich. McCain, in his Arab Spring warning, referenced the recent self-immolations by Tibetan monks to protest Chinese rule in Tibet. He said, ” there is not a way that you will be able to stifle it completely because of these devices,” while pointing to a mobile phone. VOA, Monday, 06 February 2012, “US Senator: China Cannot Avoid ‘Arab Spring’

Admin gửi hôm Thứ Năm, 09/02/2012
Bạn đánh giá bài viết này thế nào?

Hoàng Xuân Phú - Quyền biểu tình của công dân

Vương Trí Nhàn - Chống tham nhũng kiểu Chí Phèo

Giáp Văn Dương - Thoát Trung Luận

Bằng Công - Nhân bài "Trí thức và một vài đặc điểm của trí thức" của GS Thuyết: Vài ý “phản động” về trí thức

Nguyễn Ngọc Già - Học lại hai tiếng "Đồng bào"


Vận nước đã đến rồi (khách viếng thăm) gửi lúc 15:19, 10/02/2012 - mã số 52039

Đúng vậy , thưa ông WWW. Spring là cái lò xo. Nó bung thật mạnh nếu bị ép và không giữ vững thì nó` sẽ còn hơn GPMN năm 1975 nhiều và hoàn toàn đồng ý khi ông diễn giải ngắn gọn

HongLac (khách viếng thăm) gửi lúc 02:34, 10/02/2012 - mã số 51995

Đồng ý với tác giả Lưu Nguyễn Đạt là sử dụng cụm từ “Muà Xuân Á Rập” theo cụm từ mà các báo đài tiếng Anh sử dụng là “Arab Spring” có thể làm những người dân lao động VN thiếu thông tin không hiểu là gì! Tôi không nghĩ là các báo đài không hiểu mà “dịch nhầm” đâu!

Nhưng theo tôi nghĩ, những ai có theo dõi tin tức trên thế giới thì khi thấy cụm từ “muà xuân Á Rập” thì họ hiểu là muốn nói đến các cuộc xuống đường nổi dậy (đòi tự do, dân chủ, nhân quyền) của dân chúng các nước Á Rập vào muà Xuân 2011 vừa qua.

Hoang Nhi (khách viếng thăm) gửi lúc 21:10, 09/02/2012 - mã số 51975

Bác Đạt kính,
Ai ma` chẳng biết Spring co`n có nghĩa la` cuộc nổi dậy nhưng ở trong nước chúng em không dám du`ng tư` na`y ạ. Gọi la` cuộc cách mạng hay mu`a xuân thi` bọn em dám du`ng hay hô ha`o trước công chúng. Nhưng hi`nh như dân ta trong nước ai quan tâm đến thơ`i cuộc đê`u hiểu la` cuộc nổi dậy của quâ`n chúng.

efacx gửi lúc 13:09, 09/02/2012 - mã số 51961

Trong các phiên bản theo ngôn ngữ dưới đây của Wikipedia, trong ngoặc là từ "mùa xuân" thêo ngôn ngữ đó.

Tiếng Đức: http://de.wikipedia.org/wiki/Arabischer_Fr%C3%BChling, ( Frühling)

Pháp: http://fr.wikipedia.org/wiki/Printemps_arabe (Printemps)

Hà Lan: http://nl.wikipedia.org/wiki/Protesten_in_de_Arabische_wereld (không chính thức dùng từ Mùa Xuân, nhưng có nói rằng: cuộc nổi dậy này cũng được gọi là mùa xuân ả rập (ook de Arabische Lente genoemd)

Tiếng Nga: http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%B0 (весна)

Tiếng Tàu: http://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%98%BF%E6%8B%89%E4%BC%AF%E4%B9%8B%E6%98%A5 ([阿] á [拉] lạp [伯] bách [之] chi [春] xuân)

Tiếng Hi Lạp: http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CE%B1%CE%B2%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%86%CE%BD%CE%BF%CE%B9%CE%BE%CE%B7 (Άνοιξη)

Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: http://tr.wikipedia.org/wiki/Arap_Bahar%C4%B1 (Bahari)

Tuy nhiên trong 2 trang bằng chính tiếng Ả Rập và Do Thái, đều dùng từ tương đương với từ Protest trong tiếng Anh (nổi dậy, phản đối)

Do Thái: http://he.wikipedia.org/wiki/%D7%92%D7%9C_%D7%94%D7%9E%D7%97%D7%90%D7%95%D7%AA_%D7%91%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%95%D7%AA_%D7%A2%D7%A8%D7%91_(2012-2010) (Dùng từ Nổi Dậy, Phản Đối)

Ả Rập: http://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9 dùng từ الثورات العربية (cách mạng ả rập)

www (khách viếng thăm) gửi lúc 12:04, 09/02/2012 - mã số 51958

Không muốn đề cập đến thời mùa thì nghĩa đen của chữ spring là "cái lò xo". Lò xo khi bị ép căng quá mà giữ không vững thì nó sẽ bung ra, hay nói rộng là nổi lên, trổi dậy,... Nhưng không lẽ ta dịch Arab spring thành "cái lò xo Ả Rập"?!:D

Tính nói nhiều nhưng thấy không cần thiết, chỉ xin ngắn gọn thế này:

"Cuộc nổi dậy của dân Á Rập" đúng hơn theo nghĩa vật chất: người ta xuống đương tuần hành, hô khẩu hiệu, đòi lật đổ chế độ,...

"Mùa Xuân Á Rập" có tác dụng tâm lý mạnh mẽ hơn, không hẳn là mùa Xuân của một năm mà ngụ ý sự thức dậy ấm lòng của quần chúng sau cơn ngủ vùi trong mùa lạnh giá. Ví dụ cách mạng tháng 9/1945 ở VN người ta cũng dùng "CM mùa Thu" để gây tác động tâm lý qua hình ảnh lãng mạn (hỡi ơi có ngờ đâu chỉ là lãng nhách)

À, dường như tác giả bài chủ hơi ăn gian khi không nhắc đến "Đại thắng mùa Xuân" ở VN năm 1975.

Gửi phản hồi mới (xin gõ tiếng Việt có dấu và tuân thủ Nguyên tắc Dân Luận để được chấp nhận)

Bạn có thể bịa một địa chỉ email bất kỳ, ví dụ test@gmail.com. Thông tin này sẽ không xuất hiện công khai khi phản hồi được đăng.
  • Bạn có thể sử dụng các thẻ BBCode trong bài. Các địa chỉ URL sẽ được tự động chuyển thành liên kết.
  • Bạn có thể trích bài của người khác bằng thẻ [quote], ví dụ: [quote]Nội dung muốn trích dẫn[/quote]
  • Bạn có thể sử dụng những thẻ HTML sau: <a> <em> <strong> <ins> <b> <i> <u> <br> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <h1> <h2> <h3> <h4> <h5> <table> <tbody> <td> <tr> <pre> <img> <div> <span> <object> <hr> <center> <font> <blockquote> <strike> <embed> <param> <del> <ins> <sub> <sup>
  • Bạn có thể chèn video vào bài viết bằng thẻ [video:địa_chỉ_url_của_video]
  • Cách dòng và cách đoạn sẽ được tự động chuyển thành xuống dòng.

Nhấn vào đây để biết thêm chi tiết về cách định dạng bài viết...

To prevent automated spam submissions leave this field empty.
CAPTCHA
Bạn bắt buộc phải trả lời câu hỏi kiểm tra dưới đây. Nó giúp chúng tôi nhằm lọc bỏ các nội dung spam do robot tự động thực hiện.
5 + 0 =
Giải bài toán đơn giản này và nhập kết quả vào ô phía trên. Ví dụ, nếu thấy 1+3, thì hãy nhập 4.

Suy ngẫm

Những người tìm mọi cách cản trở diễn biến hòa bình, khiến nó không thể xảy ra, sẽ làm cách mạng bạo lực trở thành điều không thể tránh khỏi.

— John F. Kennedy

Mới Mới Mới

Thống kê truy cập

Hiện có 2 thành viên467 khách truy cập.

Thành viên online

Admin, Biên tập viên

Kỷ lục: Có 4638 người ghé thăm vào 15-05-2014 lúc 09h47.

Độc giả Dân Luận từ đâu đến?

Locations of visitors to this page

Quỹ Dân Luận

Hãy bấm để ủng hộ tài chính cho Dân Luận. Thu chi quỹ Dân Luận được công bố công khai tại đây!