Chúng ta đang ở trong giai đoạn hậu cộng sản?

Nguyễn Gia Kiểng
Chia sẻ bài viết này

Ngày 3-2-2009 vừa qua, Đảng Cộng Sản Việt Nam tròn 79 tuổi. Hôm sau tôi hỏi một người bạn ở Hà Nội lễ kỷ niệm có linh đình không. Anh trả lời là chẳng có gì cả, và nói thêm: "còn có gì đáng để kỷ niệm đâu anh!". Nhận xét này phù hợp với một quan điểm mà tôi đã nghe nhiều lần, ngay cả từ những quan chức của chế độ: chúng ta hiện đã ở trong giai đoạn hậu cộng sản. Mỗi lần như vậy tôi đều gật đầu cho qua đi bởi vì người trước mặt tỏ ra tin chắc đến mức tôi có cảm tưởng có thảo luận cũng vô ích, chỉ cắt ngang một cuộc trao đổi đang thân mật. Tuy vậy tôi không thể chia sẻ quan điểm này.

Nói tới "hậu cộng sản" là mặc nhiên cho rằng chế độ cộng sản đã chấm dứt. Trong khuôn khổ một cuộc thảo luận để trả lời câu hỏi chế độ cộng sản còn không ta có thể định nghĩa một chế độ cộng sản như gồm ba thành tố:

  1. triết lý Mác-xít;
  2. lý thuyết kinh tế của Marx thường được gọi là kinh tế Mác-Lênin; và
  3. lý thuyết về cách mạng và nhà nước và vai trò của Đảng.

Chúng ta chỉ có thể nói chế độ cộng sản còn hay không sau khi đã nhận diện ba thành tố này.

* * *

Hãy bắt đầu bằng thành tố kinh tế. Lập luận cho rằng chúng ta đã bước vào giai đoạn hậu cộng sản chủ yếu dựa trên nhận xét là lý thuyết kinh tế Mác-Lênin không còn được áp dụng nữa, đã có xí nghiệp tư, kể cả xí nghiệp nước ngoài và quyền tư hữu cũng đã được chính thức nhìn nhận. Dĩ nhiên đó là những thay đổi quan trọng nhưng chưa đủ để nói rằng chế độ cộng sản đã chấm dứt. Thực ra trong ba thành tố của chế độ cộng sản, lý thuyết kinh tế của Marx là yếu tố ít quan trong nhất, ngay cả dưới mắt những người cầm đầu các nước cộng sản. Ngay từ thế kỷ 19, khi Marx còn sống, nó đã bị lố bịch hoá. Marx hoàn toàn không có bất cứ một kiến thức hoặc một kinh nghiệm nào về kinh tế, ông nói về kinh tế không khác gì một em bé chăn trâu nói về chú Cuội. Cuốn Tư Bản Luận (Capital - một cái tên ngộ nghĩnh cho cuốn thánh kinh của chủ nghĩa cộng sản) của ông rất dầy, không phải vì Marx có nhiều điều để viết mà vì Marx không có gì để viết và đã viết loanh quanh. Những ý kiến của nó có thể trình bày được trong vài trang. Trong cuốn Essays in Persuasion, xuất bản năm 1932, J.M. Keynes đã nhận định như sau: "Tư Bản Luận là một cuốn sách lỗi thời, không những sai về mặt khoa học mà còn vô tích sự và vô dụng trong thế giới ngày nay".

Marx cho rằng chủ nghĩa tư bản tự đào hố chôn mình khi tích lũy các phương tiện sản xuất, tập trung tư bản và bần cùng hoá công nhân; nó sẽ bị giai cấp công nhân vùng lên đánh đổ và trên đống tro tàn của nó, sau một giai đoạn quá độ xã hội chủ nghĩa, một xã hội cộng sản sẽ thành hình trong đó không còn giai cấp và bóc lột, các phương tiện sản xuất là tài sản chung của cả xã hội, không còn khác biệt giàu nghèo, mỗi người đóng góp theo khả năng và hưởng thụ theo nhu cầu.

Các chế độ cộng sản chưa bao giờ coi lý thuyết kinh tế của Marx là nghiêm chỉnh. Trên thực tế họ vẫn tùy cơ ứng biến, một thí dụ cụ thể là Chính Sách Kinh Tế Mới của Lenin được áp dụng từ 1921 đến 1928. Sở hữu tâp thể chỉ được hiểu một cách giản dị là tất cả mọi phương tiện sản xuất thuộc về chính quyền; chênh lệch giàu nghèo vẫn được chính thức nhìn nhận, khẩu hiệu "làm theo khả năng hưởng theo nhu cầu" chỉ còn đôi khi được nhắc đến như là một mục tiêu xa vời; lương bổng, lương thực, thậm chí thuốc men, vẫn được cấp theo chức vụ. (Trong bài diễn văn nổi tiếng đọc ngày 25-6-1931, gọi là "Diễn văn sáu điểm", Stalin còn lên án chủ trương bình đẳng lương bổng như là một chệch hướng tư sản!).

Tại Việt Nam hiện nay, cũng như tại Trung Quốc, sự xuất hiện của những doanh nhân và chủ nhân giàu có là một nhượng bộ đáng kể nhưng cũng cần được tương đối hoá. Những nhượng bộ này cũng đã từng có tại Liên Xô cũ và Trung Quốc, dù ở một mức độ thấp hơn, ngay trong giai đoạn cộng sản cứng rắn. Mà có quả thực là Đảng Cộng Sản Việt Nam đã nhượng bộ kinh tế thị trường trên một qui mô lớn không? Những tư sản đỏ mới đều là đảng viên hoặc cảm tình viên của đảng cộng sản; ngay cả với những công ty vốn nước ngoài khu vực tư vẫn còn thua rất xa khu vực công về tầm vóc; đa số những ngành quan trọng vẫn thuộc độc quyền của đảng và nhà nước cộng sản. Như vậy ngay cả về mặt kinh tế chúng ta cũng còn ở rất xa mức độ có thể cho phép khẳng định chế độ này không còn là một chế độ cộng sản.

* * *

Thành tố quan trọng hơn nhiều của một chế độ cộng sản là triết lý Mác-Lênin. Đây là điều mà một số đông những người cộng sản cũng như chống cộng không ý thức được. Trong bài diễn văn đọc trước quốc hội Việt Nam Cộng Hòa năm 1961 để thông báo tình trạng chiến tranh ông Ngô Đình Diệm đã nói: "Cộng sản không phải là Mac-xít, cũng không phải là xã hội chủ nghĩa, cộng sản chỉ là một tổ chức cướp chính quyền", lời tuyên bố này chứng tỏ ông không ý thức được tầm quan trọng của triết lý Mác-Lênin đối với phong trào cộng sản. Nhiều người chống cộng khác cũng nghĩ như ông và vì thế không nhận ra đặc tính của đảng cộng sản là gì và phải đương đầu với nó như thế nào. Ngược lại chính những người cộng sản cũng không ý thức được tầm quan trọng của triết lý Mác-Lênin đối với chính họ để hiểu tại sao họ đã thành công nhưng sau đó lại phân hoá và sụp đổ.

Triết lý Mác-Lênin là của Marx với sự đóng góp của Engels, Lenin chỉ phụ họa và khai thác. Nó chủ yếu là Duy Vật Biện Chứng và Duy Vật Lịch Sử, những điểm khác không đáng kể.

Biện chứng (dialectic) là phương pháp thảo luận để tìm giải đáp đúng bằng cách liên tục chất vấn một ý kiến được phát biểu, buộc nó phải liên tục điều chỉnh và dần dần cải thiện, cuối cùng trở thành đúng. Ý kiến ban đầu là tiền đề, câu chất vấn là phản đề, ý kiến được điều chỉnh sau khi đã giải quyết; đến lượt nó tổng hợp lại có thể được lấy làm tiền đề, và biện chứng tiếp tục. Phương pháp biện chứng do Socrates đề xướng đã chứng minh giá trị không thể chối cãi được của nó. Trong một thí dụ cụ thể còn được lưu truyền, Socrates đã chỉ bằng những câu hỏi liên tục hướng dẫn một đứa trẻ nô lệ hoàn toàn không biết gì giải được một bài toán.

Hegel đã nâng biện chứng từ một phương pháp thảo luận lên thành một qui luật theo đó bất cứ gì trong vũ trụ cũng là một tổng hợp của một biện chứng đã qua và cũng là tiền đề của một biện chứng đang tới. Một sự kiện đương nhiên làm xuất hiện một sự kiện đối nghịch và từ sự xung đột này một sự kiện mới sẽ hình thành tổng hợp những ưu điểm của cả hai. Hegel không chứng minh qui luật này mà chỉ khẳng định nó như một niềm tin. Xác quyết của ông có tính tôn giáo, nhất là ông lại cho rằng có một nguyên tắc thuần lý tối cao - Hegel gọi là Tuyệt Đối - không khác gì một thượng đế an bài tất cả và Tuyệt Đối này dần dần thể hiện qua các diễn biến. Như thế bất cứ gì hiện hữu hoặc xảy ra đều là một bước tiến đến cái hoàn toàn đúng, hoàn toàn hợp lý. Triết lý của Hegel có thể tóm lược như sau: tất cả những gì có đều hợp lý và tất cả những gì hợp lý đều có hoặc sẽ có.

Hegel không định nghĩa thế nào là phản đề và cũng không nói một tổng hợp phải được xây dựng như thế nào và phải hội đủ những điều kiện nào để có thể được coi là một tổng hợp. Đây là một thiếu sót không thể chấp nhận được trong tư tưởng của Hegel nhưng ông đã không băn khoăn lắm bởi vì thực ra lý thuyết biện chứng chỉ được chế tạo ra để làm một dụng cụ cho triết lý lịch sử của Hegel theo đó lịch sử thế giới diễn biến qua sự xung đột giữa các quốc gia để ngày càng hoàn chỉnh hơn ; một quốc gia thành hình và mạnh lên là một tiền đề, tiền đề này sẽ gặp một phản đề là một quốc gia kình địch, hai bên xung đột và từ cuộc xung đột này sẽ xuất hiện một quốc gia mới tổng hợp những ưu điểm của hai quốc gia: một giai đoạn biện chứng đã hoàn tất và một giai đoạn biện chứng mới bắt đầu.

Marx đã lấy lại toàn bộ triết lý biện chứng của Hegel, dù ông cố gắng hết sức để biện bạch rằng ông không những không bắt chước mà còn phản bác Hegel. Biện chứng của Marx chỉ là biện chứng của Hegel. Điều khác biệt là sử quan của Hegel dựa trên sự quan sát tiến trình thống nhất nước Đức trong khi Marx áp dụng biện chứng cho cuộc cách mạng kỹ nghệ đang diễn ra dưới mắt ông tại Châu Âu. Một mặt, thay vì lấy một Tuyệt Đối huyền bí làm nguyên lý tối cao điều khiển các diễn biến như Hegel, Marx lấy quan hệ sản xuất; Marx gọi chọn lựa của mình là Duy Vật Biện Chứng. Mặt khác, thay vì sự xung đột giữa các quốc gia, Marx coi đấu tranh giai cấp là động cơ của lịch sử ; Marx gọi triết lý lịch sử của mình là Duy Vật Lịch Sử. Triết lý của Marx chỉ là một ứng dụng khác của triết lý của Hegel.

Tuy vậy Marx đẩy rất xa sự tùy tiện vốn sẵn có trong lý luận của Hegel. Tuy không định nghĩa một cách chính xác thế nào là một tiền đề, một phản đề và một tổng hợp nhưng Hegel còn ý thức được sự mơ hồ của mình và biết dừng lại ở chỗ chỉ sử dụng biện chứng để giải thích lịch sử. Marx đã liều lĩnh hơn, coi vai trò của biện chứng không phải chỉ là để giải thích mà còn là để thay đổi lịch sử, nghĩa là để hành động.

Điều thực sự mới của Marx so với Hegel là về mặt đạo đức. Hegel tuy không bàn tới đạo đức nhưng cũng không phủ nhận các giá trị đạo đức. Khi Hegel nói rằng kết quả của mỗi giai đoạn biện chứng đều là một tình trạng hoàn chỉnh hơn trước, khái niệm "hoàn chỉnh" còn có một ý nghĩa bởi vì các giá trị đạo đức vẫn còn đó để có thể được sử dụng như những tiêu chuẩn đánh giá. Marx trái lại phủ nhận hoàn toàn các giá trị đạo đức như là sản phẩm của giai cấp thống trị; như vậy khi Marx nói rằng mỗi kết thúc của một giai đoạn đấu tranh giai cấp - từ xã hội cộng sản nguyên thủy đến xã hội cộng sản qua các chế độ nô lệ, quân chủ, phong kiến, tư bản - đều là những tiến bộ, khái niệm "tiến bộ" này hoàn toàn mơ hồ vì không có những tiêu chuẩn để định nghĩa. Đó là một sự tùy tiện tuyệt đối, với hậu quả là kẻ có bạo lực có thể làm tất cả. Mọi đảng cộng sản vì thế đều có bản chất khủng bố, đó là lý do chính tạo ra sức mạnh của chúng. Cũng nên lưu ý là sự phủ nhận các giá trị đạo đức của Marx đã đạt tới mức độ lạnh lùng dễ sợ. Marx không coi việc giai cấp thống trị bóc lột giai cấp bị trị là một tội ác, trái lại ông coi nó là một lẽ tự nhiên, cũng tự nhiên như việc giai cấp bị trị phải vùng dậy tiêu diệt giai cấp thống trị. Triết lý này đã khiến Lenin định nghĩa đạo đức một cách kinh khủng: "đạo đức là những gì hợp với quyền lợi của cách mạng". Cách mạng theo Lenin là đấu tranh giai cấp và đấu tranh giai cấp là nội chiến. Ông nói: "nội chiến là sự tiếp nối, phát triển và tăng cường độ tự nhiên của đấu tranh giai cấp". Trong suốt cuộc đời ông Lenin không ngừng nhắc lại rằng nội chiến là tinh thần cốt lõi của phong trào cộng sản. Điều này giải thích tại sao các đệ tử của ông tại Việt Nam đã quyết định một cách rất bình thản cuộc nội chiến "giải phóng miền Nam" bất kể với giá nào, dù cho, như lời ông Hồ Chí Minh, "sông có thể cạn, núi có thể mòn".

Triết lý Mác-Lênin quan trọng ở chỗ nó tạo ra cả một văn hoá và một tâm lý cộng sản. Biện chứng duy vật là một lối lý luận rất sơ đẳng. Nó tạo ra ảo tưởng rằng ngay cả những người vô học cũng có thể lý luận trên tất cả mọi vấn đề, và do đó đảm nhiệm những vai trò lãnh đạo, nếu biết biện chứng duy vật. Từ đó hình thành một tâm lý võ biền coi thường kiến thức. Chính Lenin cũng đã có tâm lý này. Sau Cách Mạng 1917 ông tuyên bố bất cứ ai chỉ cần biết đọc biết viết cũng có thể làm công tác tổ chức và chỉ đạo. Kết quả bi đát đã buộc Lenin phải đổi ý kiến, nhưng tâm lý coi thường sự học và đặt vào địa vị lãnh đạo những người táo bạo nhưng ít học vẫn còn nguyên trong mọi đảng cộng sản. Và Việt Nam không phải là một ngoại lệ. Từ ngày thành lập tất cả những người có thực quyền trong đảng cộng sản đều chỉ có trình độ văn hoá thấp. Sau giai đoạn được gọi là đổi mới, hai nhân vật Đỗ Mười và Lê Đức Anh là những người lãnh đạo tối cao; những người có quyền lực nhất trong bộ chính trị cũng có cùng một chân dung. Sự thay đổi tuy có nhưng rất hời hợt: người ta cấp phát học vị cho những cấp lãnh đạo. Những người có thực học vẫn không phải là những người có thực quyền.

Sự phủ nhận những giá trị đạo đức, một đặc tính của triết lý Mác-Lênin, đã là nguyên nhân trực tiếp của tình trạng tham nhũng kinh khủng hiện nay. Người ta tiếp tục chà đạp lên những giá trị đạo đức, cướp đoạt nhà đất một cách trắng trợn, trù dập, sách nhiễu, bỏ tù những người yêu nước lương thiện không phục tùng đảng bằng những tội danh bịa đặt.

Khi sự lương thiện đã không có thì lấy lý do gì để chống tham nhũng? Và tại sao lại học tập "đạo đức Hồ Chí Minh" thay vì "đạo đức" ngắn gọn? Phải hiểu "đạo đức Hồ Chí Minh" không phải là đạo đức phổ cập, nghĩa là đạo đức như mọi người đều có thể hiểu.

Không phải chỉ có quần chúng và những người đối lập mà cả những cấp lãnh đạo cộng sản đều nhìn nhận một sự thực là đảng cộng sản đã biến chất thành một tập thể gian tham, một giai cấp bóc lột. Nhưng có phải vì thế mà ta có thể nghĩ rằng chế độ cộng sản đã chấm dứt và chúng ta đang ở trong giai đoạn hậu cộng sản không? Sự bóc lột nằm ngay trong triết lý Mác-Lênin, theo đó chính quyền đương nhiên là dụng cụ đàn áp của giai cấp thống trị và giai cấp thống trị đương nhiên phải bóc lột vì đó là chức năng khoa học của nó theo Duy Vật Lịch Sử. Khi mục tiêu xây dựng một xã hội cộng sản không giai cấp không còn nữa, như chúng ta sẽ thấy trong một đoạn sau, thì sự biến thái của đảng cộng sản thành một giai cấp thống trị là một tiến hoá tự nhiên và bắt buộc. Về điểm này, chế độ cộng sản không chấm dứt, nó chỉ được thể hiện đúng theo triết lý chính trị của chính nó.

* * *

Cũng quan trọng không kém, triết lý Mác-Lênin là lý thuyết Mác-Lênin về cách mạng, đảng và nhà nước. Marx và Engels quan niệm nhà nước chỉ đơn giản là dụng cụ đàn áp của giai cấp thống trị vì thế sẽ tàn lụi đi khi xã hội cộng sản không giai cấp đã thành lập xong. Lenin thỉnh thoảng cũng nhắc lại điều này vì nó là một tương lai đầy quyến rũ. (Stalin thực thà hơn không bao giờ nói tới). Tuy nhiên để tiến tới xã hội cộng sản cần một giai đoạn quá độ trong đó nhà nước vẫn được duy trì để tiêu diệt những phần tử phản động và thực hiện cuộc cách mạng vô sản. Nhà nước này được Lenin định nghĩa như sau trong cuốn Cách Mạng Vô Sản và Tên Phản Bội Kautsky: "Chính quyền cách mạng là chính quyền do giai cấp vô sản giành được và giữ lấy, chính quyền này không hề bị ràng buộc bởi bất cứ một luật pháp nào". Với một quan niệm như vậy thì dĩ nhiên luật pháp chỉ là trò chơi và quốc hội chỉ thuần túy là bù nhìn. Đảng cộng sản được định nghĩa như là đội tiền phong của giai cấp vô sản để thực hiện cách mạng vô sản, có quyền lãnh đạo nhà nước một cách toàn bộ và tuyệt đối. Tóm lại, một chế độ đảng trị khủng bố ngoài vòng pháp luật.

Để viên thuốc cực đắng này dễ nuốt hơn người ta nói rằng đó chỉ là một bắt buộc của giai đoạn quá độ để thực hiện cuộc cách mạng vô sản. Nhưng giai đoạn quá độ này sẽ kéo dài bao lâu? Không ai biết. Cho tới đại hội 22 của Đảng Cộng Sản Liên Xô. Trong đại hội này, năm 1961, giai đoạn quá độ được qui định là sẽ hoàn tất tại Liên Xô trong vòng 20 năm nữa, nghĩa là vào năm 1980. Và năm 1980 đã qua đi mà không có gì thay đổi. Từ đó không còn chế độ cộng sản nào nói tới "giai đoạn quá độ" nữa, thuật ngữ này hầu như biến mất. Nhà nước khủng bố không còn là tạm thời mà trở thành thường trực. Thiên đường cộng sản không còn nữa nhưng chế độ hung bạo mà nó đã là lý do ra đời và tồn tại vẫn tiếp tục.

Còn vai trò của đảng cộng sản? Mọi đại hội của mọi đảng cộng sản từ trước đến nay đều giống nhau ở một điểm: tất cả đều hô hào tăng cường hơn nữa vai trò của đảng.

Quan điểm về đảng và nhà nước của Đảng Cộng Sản Việt Nam không hề thay đổi. Vẫn quốc hội bù nhìn, vẫn bầu cử hình thức và bịp bợm, vẫn độc quyền báo chí, vẫn bịt miệng đối lập, vẫn luật pháp tùy tiện. Trên điểm này chế độ cộng sản còn nguyên vẹn. Tệ hơn nữa, chủ trương phân biệt đảng và nhà nước một thời được đưa ra không còn được nhắc lại nữa.

Tóm lại, dù nếu dễ tính đến đâu người ta cũng chỉ có thể nói về mặt kinh tế chế độ cộng sản Việt Nam còn là cộng sản 60%, nhưng về văn hoá chính trị và tổ chức chính quyền nó vẫn là một chế độ cộng sản gần như nguyên vẹn. Giai đoạn hậu cộng sản chưa bắt đầu.

Đến đây, để tạm kết thúc sự thẩm định này, nên lưu ý một điểm quan trọng: quan niệm nhà nước như là một dụng cụ thống trị và đàn áp là của riêng triết lý Mác-Lênin. Các chế độ dân chủ, trái lại, quan niệm chức năng của nhà nước là bảo đảm an ninh và tổ chức sự thực hiện các quyền tự do cá nhân.

* * *

Do đâu mà một số người ngày càng đông cho rằng chúng ta đã ở giải đoạn hậu công sản? Người ta đã kết luận vội vã, có thể vì so sánh với tình trạng cực kỳ đen tối trước đây, có thể vì lấy mơ ước làm sự thực. Cũng có thể vì lẫn lộn cái tất yếu với cái đã có, cái chắc chắn sẽ tới với cái đã tới. Sự lẫn lộn này có thể có tác dụng động viên mà cũng có thể có tác dụng giải giới. Động viên vì đem lại niềm tin vào sự tất thắng của cuộc vận động dân chủ. Giải giới vì tạo ra sự yên tâm là không cần phải đấu tranh vì thay đổi đang diễn ra. Nhưng lịch sử, kể cả lịch sử của chính chúng ta, đã cho thấy có những chính quyền kéo dài rất lâu dù không còn sức sống và lý do tồn tại. Trong thế giới hiện nay thời gian gần như là tất cả. Dân chủ sẽ đến, nhưng đến trong vòng hai năm hay sau mười năm là hai điều rất khác nhau.

Phải nhìn sự biến chất của đảng và chế độ cộng sản Việt Nam như một tiến hoá rất tự nhiên. Triết lý cộng sản coi xã hội là môi trường xung đột giữa giai cấp thống trị và giai cấp bị trị cho đến khi xã hội cộng sản lý tưởng hình thành xong. Ngày nay khi xã hội lý tưởng này đã được nhìn nhận là không có thì sự chuyển hoá của các đảng cộng sản thành giai cấp thống trị là tự nhiên theo đúng bài bản của Duy Vật Lịch Sử, cũng theo bài bản này thì, một cách khách quan và khoa học, giai cấp thống trị đương nhiên phải bóc lột giai cấp bị trị, và sự bóc lột này không thể có giới hạn nào vì triết lý cộng sản không nhìn nhận một giá trị đạo đức nào ngoài những gì có lợi cho kẻ cầm quyền.

Chế độ này chắc chắn sẽ bị đào thải. Không phải chỉ vì đàn áp và bóc lột tự nhiên làm nảy sinh ra chống đối. Có những chế độ bạo ngược kéo dài rất lâu. Nó sẽ sụp đổ nhanh chóng hơn vì một lý do khác. Đó là vì không một đoàn thể nào có thể tồn tại nếu không có một mục tiêu chung hoặc những giá trị đạo đức chung. Đảng cộng sản không có cả hai. Nó sẽ nhanh chóng trở thành một đấu trường hoang dại. Chính những đảng viên cộng sản sẽ xâu xé nhau.

Nhưng đến bao giờ chế độ cộng sản mới chấm dứt? Không ai có thể tiên liệu. Điều chắc chắn là chúng ta không có nhiều thời giờ. Đất nước đã quá tụt hậu, môi trường đã bị tàn phá quá nặng, lòng yêu nước và tinh thần dân tộc đã xuống rất thấp, ý chí xây dựng và chia sẻ một tương lai chung chỉ còn trong một số rất ít người. Nếu tình trạng này còn kéo dài thêm hai mươi năm nữa thì sau đó có thể sẽ chẳng còn gì để nói.

Một điều chắc chắn khác là dù thay đổi chế độ đến từ áp lực bên ngoài hay từ ngay trong nội bộ đảng cộng sản thì nó cũng chỉ đến nếu quần chúng được động viên để sẵn sàng nhập cuộc. Có lẽ không phải là thừa nếu chúng ta nhắc lại một lần nữa là quần chúng không lãng mạn và chỉ sẵn sàng nhập cuộc nếu tin chắc là sẽ thành công. Và niềm tin này chỉ có được nếu trước mắt họ có một tổ chức dân chủ mạnh.

Nguyễn Gia Kiểng
© Thông Luận 2009

tqvn2004 gửi hôm Thứ Tư, 18/03/2009
Bạn đánh giá bài viết này thế nào?

Nguyễn Văn Thạnh - Quyền Bình Đẳng

Nguyễn Thành - Ông Táo chết và sự bế tắc của người Việt Nam

Nguyễn Thị Từ Huy - Góp ý cho dự thảo sửa đổi Hiến Pháp 1992

Nguyễn Vạn Phú - Từ đất mà ra

Vũ Quý Hạo Nhiên - Ba cuộc đấu tranh cho quyền con người, trong diễn văn TT Obama (1)


Hồ Gươm gửi lúc 20:28, 20/03/2009 - mã số 857
hyvăn_trịnh viết:
Vậy thì lúc nào đó bác HG làm ơn liên hệ với ông Kiểng cho anh em mình giao lưu cái nhỉ? Lần trước không theo dõi x-ca nên đánh mất cơ hội, em cũng có nhiều vấn đề muốn thử sức tranh luận với ông Kiểng.

He he, các bác muốn tranh luận với bác Kiểng hả? về chủ đề gì? nếu các thành viên của Dân Luận có nhu cầu thì để em thử liên lạc với bác Kiểng xem bác ấy có thời gian và cảm hứng hay không nhé.

Những bác nào có nhu cầu trao đổi với bác Kiểng thì hú lên một tiếng để em còn liệu cơm mà gắp mắm chứ chỉ có nhõn bác Hy Văn thôi thì e rằng bác Kiểng sẽ không mặn mà đâu.

hyvăn_trịnh gửi lúc 20:01, 20/03/2009 - mã số 856

Vậy thì lúc nào đó bác HG làm ơn liên hệ với ông Kiểng cho anh em mình giao lưu cái nhỉ? Lần trước không theo dõi x-ca nên đánh mất cơ hội, em cũng có nhiều vấn đề muốn thử sức tranh luận với ông Kiểng.
Tổ Quốc Ăn Năn là cuốn sách hay, nó có thể so sánh được với cuốn sánh của Vĩnh Sính http://www.erct.com/2-ThoVan/VinhSinh/00-VinhSinh-menu.htm ( cái này bác Huân nên đọc nha :D) xét trên một khía cạnh nào đó, tuy nhiên thật đáng tiếc là nó có phần bị dính quá nhiều vào ý thức hệ của CS.

Trích dẫn:
Anh không đánh giá cao tư duy và ý chí của người Việt Nam nếu so sánh với những dân tộc phát triển hơn như Do Thái, Đức, Anh, Pháp, Mỹ, Trung Quốc :)

Thế nên em mới bảo anh thoát việt đi, thoát bằng trái tim và trách nhiệm của công dân Việt.

Bayn Land gửi lúc 18:03, 20/03/2009 - mã số 853

Tôi chưa đọc cuốn Tổ quốc ăn năn của ông Kiểng tôi nhận xét đánh giá về bài viết trên của ông Kiểng.

Tôi định nhận xét, phản biện bài viết của ông Kiểng nhưng cảm thấy là mình không có thời gian, bản thân tôi cũng không quan tâm đến bài viết này.

Tôi cũng nghĩ rằng những người ở VN cũng không quan tâm đến một bài viết như thế này. Nếu nó được dư luận trong nước quan tâm thì tôi sẽ viết một bài đánh giá về nó.

hyvăn_trịnh: Anh không đánh giá cao tư duy và ý chí của người Việt Nam nếu so sánh với những dân tộc phát triển hơn như Do Thái, Đức, Anh, Pháp, Mỹ, Trung Quốc :)

tqvn2004 gửi lúc 16:36, 20/03/2009 - mã số 850

Tôi cũng không đánh giá ông Thayer cao như bác Byan Land đánh giá. Không biết bác Byan Land đã đọc cuốn Tổ Quốc Ăn Năn của ông Kiểng chưa? Trong đó có rất nhiều lập luận giá trị, mà tôi đảm bảo ông Thayer không biết đâu :D

hyvăn_trịnh gửi lúc 22:02, 19/03/2009 - mã số 805

Thế mà em cứ tưởng bác học rộng hiểu nhiều về cái mớ lý thuyết của Karl, Hayek, Havel, Sharp...lắm chứ nhỉ.
Quyền cơ bản nhất của mỗi con người chả lẽ hậu bối lại phải nhắc lại cho tiền bối.
Bác thấy ông Kiểng nói sai chỗ nào thì bác phân tích rạch ròi, chứ làm quả bom thế làm em bị dính hơi cay.
Mà bác lại bị cái chứng mà cụ Phan nói cách đây 100 năm rồi, lạ là ở chỗ ngày trước thời cụ Phan bị Pháp nó làm cho dân Việt luôn nhìn người nước ngoài theo kiểu thần phục thì em lại cảm nhận bác quá đề cao họ mà đánh mất chí khí bản thân cũng như dân tộc mình.
Trời không tạo ra ai hơn ai, mà cái hơn nhau chính là sự rèn luyện và học thức. Em tin là nếu bác rèn luyện bằng ý chí của công dân nước Việt thì không khéo có ngày Thayer phải kính cẩn nghiêng mình trước bác đấy chứ.

Bayn Land gửi lúc 07:42, 19/03/2009 - mã số 776

Bác xem lại ông Thayer là ai và so sánh nó với Nguyễn Gia Kiểng :).

Những học giả phương Tây họ có khả năng tư duy trừu tượng rất cao, điều mà những trí thức Việt Nam rất thiếu nên họ có khả năng bàn luận về các vấn đề chuyên sâu trong lĩnh vực họ nghiên cứu.

Bác cũng nên nhớ rằng Thayer cũng thường xuyên về VN, tiếp xúc với quan chức chính phủ VN, tiếp xúc với phóng viên, báo chí VN. Cộng với khả năng tư duy trừu tượng cao nên ông ta vẫn có khả năng phán tốt.

Nếu Nguyễn Gia Kiểng có được tư duy trừu tượng tốt như Thayer thì hãy nói.

KD gửi lúc 00:05, 19/03/2009 - mã số 765

Tôi đồng tình với bác HG vì tôi vẫn thấy VN chẳng theo một mô hình nhất định nào cả. Nó dở dở ương ương theo kiểu freestyle của riêng nó, bị lèo lái bởi thế lực và đồng tiền chứ không phải bởi luật pháp. Chính quyền và trí thức thì như một người thân nơi này, đầu ở nơi kia. Có khả năng hoán chuyển thì chẳng biết làm gì, người biết làm gì thì không có khả năng gì.

Có một điều ai cũng biết là VN cần phải được thay đổi, và cần phải thay đổi rất sớm. Thay vì phí thời gian nghĩ xem VN đã vào thời điểm hậu CS hay không (hoặc thuộc mô hình này hay nọ). Chúng ta nên bỏ tâm tìm mô hình thích hợp, và tìm cách khuyến khích quần chúng nhận thức rằng họ không có sự lựa chọn nào khác ngoài việc tham gia, ủng hộ, và hậu thuẫn tiến trình chuyển đổi vào mô hình đó, thì đỡ phí thời gian hơn.

Tôi thì nghĩ khác bác Kiểng, tôi không nghĩ rằng một "tổ chức DC" có thể làm gì nhiều vì quyền lực vẫn hoàn toàn nằm trong tay chính quyền, thêm nhiều tóc thì càng có cơ hội bị túm mà thôi. Nếu ở hải ngoại thì cũng như không vì ôn hòa thì chẳng ai ủng hộ. VN cần một hình tượng ôn hòa bất khuất (như Ghandi hoặc Nelson Mandela chẳng hạn) để đặt niềm tin vào. VN cũng cần một việc gì đó thực tế mà ai cũng có thể làm để bày tỏ thái độ, thí dụ như nếu có một điều gì bất mãn với chính quyền thì lụm một cục đá chất bên lề đường chẳng hạn, khi những đống đá nằm chất chồng khắp nơi, chẳng lẽ chính quyền lại ra quy luật cấm cầm đá trong tay? (một ý tưởng trong quyển Shadow Puppets của Orson Scott Card)

hyvăn_trịnh gửi lúc 23:21, 18/03/2009 - mã số 764

Bác BL có cái gì cho em xem thế, chuối cả nải, tự dưng phán một cái như đúng rồi

Trích dẫn:
còn nếu muốn xem thực tế xã hội Việt Nam như thế nào thì nên về Việt Nam sống

Ông Thayer có ở trong BCTVN với lại TQ đâu, ông ta vẫn phán về VN và TQ đấy chứ, thậm chí ông ta phán nhiều cái mà bác cũng thấy đúng đó thôi.

Bayn Land gửi lúc 23:01, 18/03/2009 - mã số 763

Bây giờ tôi không muốn tranh luận về chủ đề này bởi vì nó rất vô nghĩa :). Bác Huân vẫn còn hay đọc những bài này thì hay nhỉ :)

Nếu các bác đọc thì nên đọc cuốn Tư bản luận để xem Marx nói gì về xã hội chủ nghĩa và xã hội cộng sản, còn nếu muốn xem thực tế xã hội Việt Nam như thế nào thì nên về Việt Nam sống, làm việc tốt hơn là ngồi tận bên Pháp hay Đan Mạch để mà phán về xã hội VN.

Xin lỗi bác Huân, tính tôi thích động chạm, nhưng nói rất thật rằng những nhận định của ông Kiểng về mặt học thuật tôi không quan tâm bởi vì nó không có giá trị để nghiên cứu, về mặt thực tế thì ông Kiểng đã xa rời thực tế VN nhiều năm rồi, không có được cái nhìn đầy đủ về những chuyển biến của xã hội VN trong thời gian vừa qua nên cách đánh giá chắc chắn sẽ có rất nhiều thiếu sót.

Nói thẳng ra là giới trí thức mà tôi có dịp tiếp xúc không quan tâm đến những bài như thế này, giới doanh nhân càng không, giới trẻ thì chắc chẳng bao giờ muốn đọc rồi, chỉ có bác Huân và những người như bác thì còn quan tâm :). Nói thế để thấy rằng muốn thay đổi một xã hội nào đó thì chỉ có cách là sống trong xã hội đó thôi, nhìn đứng bên ngoài mà phán vào thì giống như ngồi trên sao Hỏa mà đòi người trái đất phải giống với sao Hỏa. :)

Nhớ Quê Hương gửi lúc 21:31, 18/03/2009 - mã số 759

Người ta phải nhắc đến XHCN là vì muốn đem 1 chủ nghĩa để đối chọi chứ đem 1 chủ nghĩa ra để đối chọi với chủ nghĩa " Vô hình " thì chả khác nào chiến đấu với ... ma .

Những gì có thể phê phán chế độ bây giờ và cần phải cải tổ đều bắt nguồn từ luật pháp không được áp dụng triệt để và từ đó, có những ý kiến quy kết rằng nó do độc đảng mà ra .

Nhưng theo tôi, đa đảng hay độc đảng gì đi nữa mà lãnh đạo dốt nát, coi quyền chức là cơ hội để vinh thân, miệng nhận là nô bộc nhưng hành xử như vua như quan, hiếp đáp dân lành, đàn áp đối lập thì cũng chả bằng độc đảng nhưng thương dân như con trong giai đoạn dân trí còn thấp kém .

Tiên thiên hạ, nhi ưu chi ưu .
Hậu thiên hạ, nhi lạc chi lạc .

Lời lẽ thánh hiền có tự xưa và vẫn đúng nhưng tiếc rằng : Ai cũng thấy đúng nhưng cái tâm của " quan " lại không theo được cho nên mới có : Nói mà không làm, hứa mà không giữ ...

Billy gửi lúc 21:07, 18/03/2009 - mã số 758

Tôi nghĩ bây giờ mà còn bàn về CNXH của Mác thì buồn cười lắm. CNXH theo cách của Mác thì nó đã chết từ lâu rồi. Mà cũng không rõ là Mác có thực sự hình dung được cái CNXH mà ông ấy muốn xây dựng hay không. Tuy nhiên các mô hình CNXH theo định nghĩa của từ "xã hội" đang được xây dựng trên toàn thế giới.

Tôi không hiểu sao người ta giờ cứ bàn quan đi quẩn lại cái chuyện CNXH theo kiểu của Mác. Tôi nghĩ những cái đó chỉ nên giới hạn trong môi trường học thuật đại học chứ không nên đem để bàn ra ngoài, nhất là khi lấy nó làm kim chỉ nang để dạy cho SV trên cả đất nước. Tôi nghĩ những người độc tài có thể biện hộ cho sự độc tài của họ một cách thuyết phục hơn. Những người ủng hộ dân chủ cũng không nên bám quá nhiều vào những thất bại của những mô hình XHCN đã qua, đơn giản là vì cái mô hình nhà nước bây giờ nó khác mô hình XHCN ngày xưa nhiều lắm.

hyvăn_trịnh gửi lúc 21:05, 18/03/2009 - mã số 757

Bác Quê Hương nói đúng quá. Chính sách cai trị của VN hiện nay là làm cho con người thực tế đến bon chen, không có lý tưởng như cách nói của em hay liệt kháng như cách nói của Hà sỹ Phu, qua đó mặt trận tư tưởng chỉ có mỗi một cái loa thích nói sao thì nói, áp đặt sao thì áp đặt, miễn là ai cũng cảm nhận được có cơ hội để sống, để kiếm xiền hay đúng hơn là thành một con kiến tần mẫn.
Sự thay đổi sẽ thật khó đến, vì chừng nào còn Trung Quốc (hiểu theo khía cạnh chính trị) là chừng đó lợi ích nhóm còn có để mà dựa. Sự đểu cáng chính là lợi ích cá nhân luôn hòa đồng với lợi ích nhóm thông qua chủ nghĩa tư bản thân hữu.
Còn trí thức VN như những "con fò" thích được hãm hiếp. Phản biện không có, làm kẻ nịnh bợ cũng không làm được. Thành ra chỉ giỏi lạng lách trong lợi ích chung cá nhân thôi.
Còn đa phần 'không biết' còn lại không khác gì cụm nhóm xuống đường bên tiểu việt.
Túm lại là bầu trời xám xịt. Thế giới có thể biến đổi nhanh chóng ngay mai nhưng lực không có thì mãi mãi nước Việt này bám đuôi thiên hạ thôi.

Nhớ Quê Hương gửi lúc 20:50, 18/03/2009 - mã số 754

Tôi thì nhận thấy VN đang ở 1 trạng thái " Vô ... mô hình " và cũng chả " chủ nghĩa " ; nói một cách khác là từ quan chí dân đều đang theo đuổi một chính sách " nước lụt " !!!

" Con bệnh " VN không thể dùng Tây y mà cũng chả Đông y .

Trải qua 1 khoảng thời gian khá dài bằng sự xóa bỏ các đảng đối lập và tuyên truyền một đường, làm một nẻo , thế hệ trẻ ngày nay có còn ý thức gì về " Chủ nghĩa ", kể cả chủ nghĩa CS ?

Chắc chắn rằng VN sẽ có thay đổi bằng những biến động, tuy nhiên, các biến động này sẽ chỉ phát xuất từ VN và bởi chính những người trong đảng có tên là DCS hiện nay, Thay đổi bằng cách nào ? Chính trị hay quân sự hoặc kết hợp cả hai thì chưa thể khẳng định nhưng thay đổi chỉ có thể tốt đẹp hơn bởi vì nó đã xấu quá và trong mọi trường hợp, không có chỗ cho những người hải ngoại đem những chủ nghĩa ngoại lai để mong áp đặt vào đất nước này .

hyvăn_trịnh gửi lúc 20:20, 18/03/2009 - mã số 753

Không, em thừa hiểu tấm lòng ông Kiểng, bản thân em cũng quý mến ông. Chỉ có điều ông ấy lý giải 3 trụ cột làm nên chế độ toàn trị của VN thôi, có thể là ông thông qua nó để diễn đạt ý trong lòng của ông, nhưng mà nó vô tình gây chệch hướng đi mang tính chiến lược và lâu dài để đi tới dân chủ.
Em nghĩ, nếu ông là một người không nhận mình là nhà đấu tranh dân chủ thì ổng sẽ đặt thẳng vấn đề hơn và có lẽ sẽ phát huy được hết nhãn quan chính trị-dân tộc hơn.
ps: Nói ra thì hơi ngượng, nhưng khi tìm hiểu 'thế giới' cách đây chừng 4 năm, em bị ảnh hưởng rất mạnh tu tưởng của ông Kiểng, nhưng không biết sao em không trung thành được. Có lẽ con người em luôn xuất hiện chữ "thoát". :D

tqvn2004 gửi lúc 20:02, 18/03/2009 - mã số 748
hyvăn_trịnh viết:
Thực ra thi bài này ông Kiểng muốn gửi một thông điệp nào đó với các nhà Dân chủ trong nước. Còn về việc phân tích của ông Kiểng nằm trong tổng thể mà ông ấy cố gắng định hướng bấy lâu nay. Đó là 3 "trụ côt" làm nên tính "chính đáng" của ĐCS thống lĩnh VN (đang sụp đổ):
+ chủ thuyết Chủ Nghĩa CS
+ Cách Mạng T8
+ Hình tượng HCM.

Em định gài quả pháo nổ le te cho hay nhưng mà chắc cũng vô ích, vì suy cho cùng đó là quan niệm cố hữu của các cụ rồi.

Tôi đã có dịp gặp gỡ bác Nguyễn Gia Kiểng một lần. Bác ấy không phải là người gán ghép "sự tụt hậu của dân tộc" cho Đảng CS hay Chủ nghĩa CS đâu. Điều này bác ấy cũng đã thể hiện qua các bài viết khác của mình, hoặc cuốn Tổ Quốc Ăn Năn, một cuốn sách tương tự "Người TQ xấu xí".

Xin lỗi nếu hiểu nhầm ý bác Hy Văn :D

hyvăn_trịnh gửi lúc 19:20, 18/03/2009 - mã số 745

Đáng lẽ bác Bạch phải có bài nào đó về mô hình Kornai chứ nhỉ, để minh họa thêm ý bác Huân nói nhằm đối chiếu với nhận định của ông Kiểng: http://www.chungta.net/Desktop.aspx/ChungTa-SuyNgam/Hanh-Dong/Mo_hinh_Kornai_ve_cac_he_thong_kinh_te/

Thực ra thi bài này ông Kiểng muốn gửi một thông điệp nào đó với các nhà Dân chủ trong nước. Còn về việc phân tích của ông Kiểng nằm trong tổng thể mà ông ấy cố gắng định hướng bấy lâu nay. Đó là 3 "trụ côt" làm nên tính "chính đáng" của ĐCS thống lĩnh VN (đang sụp đổ):
+ chủ thuyết Chủ Nghĩa CS
+ Cách Mạng T8
+ Hình tượng HCM.

Em định gài quả pháo nổ le te cho hay nhưng mà chắc cũng vô ích, vì suy cho cùng đó là quan niệm cố hữu của các cụ rồi.

tqvn2004 gửi lúc 19:10, 18/03/2009 - mã số 743

Kornai đã khái quát hóa các mô hình XHCN và TBCN theo bảng dưới đây:


Nguồn: Mô hình Kornai về các hệ thống kinh tế

Theo mô hình này thì Việt Nam hiện nay thuộc loại "mô hình XHCN cải cách", chứ chưa thoát khỏi chủ nghĩa xã hội / chủ nghĩa cộng sản để chuyển sang mô hình chủ nghĩa Tư Bản. Mặc dù người ta không còn hô hào "lấy chủ nghĩa Marx-Lenin làm kim chỉ nam" nữa, mà thay vào đó là "đạo đức Hồ Chí Minh", nhưng những yếu tố cơ bản của một nhà nước XHCN vẫn còn nguyên vẹn -- trong đó phải kể đến cơ cấu kiểm soát quyền lực, hình thức sở hữu chiếm ưu thế, cơ chế điều phối chiếm ưu thế...

Do vậy, tôi cũng chia sẻ quan điểm "VN chưa chuyển sang hậu cộng sản" của bác Nguyễn Gia Kiểng...

Gửi phản hồi mới (xin gõ tiếng Việt có dấu và tuân thủ Nguyên tắc Dân Luận để được chấp nhận)

Bạn có thể bịa một địa chỉ email bất kỳ, ví dụ test@gmail.com. Thông tin này sẽ không xuất hiện công khai khi phản hồi được đăng.
  • Bạn có thể sử dụng các thẻ BBCode trong bài. Các địa chỉ URL sẽ được tự động chuyển thành liên kết.
  • Bạn có thể trích bài của người khác bằng thẻ [quote], ví dụ: [quote]Nội dung muốn trích dẫn[/quote]
  • Bạn có thể sử dụng những thẻ HTML sau: <a> <em> <strong> <ins> <b> <i> <u> <br> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <h1> <h2> <h3> <h4> <h5> <table> <tbody> <td> <tr> <pre> <img> <div> <span> <object> <hr> <center> <font> <blockquote> <strike> <embed> <param> <del> <ins> <sub> <sup>
  • Bạn có thể chèn video vào bài viết bằng thẻ [video:địa_chỉ_url_của_video]
  • Cách dòng và cách đoạn sẽ được tự động chuyển thành xuống dòng.

Nhấn vào đây để biết thêm chi tiết về cách định dạng bài viết...

To prevent automated spam submissions leave this field empty.
CAPTCHA
Bạn bắt buộc phải trả lời câu hỏi kiểm tra dưới đây. Nó giúp chúng tôi nhằm lọc bỏ các nội dung spam do robot tự động thực hiện.
8 + 0 =
Giải bài toán đơn giản này và nhập kết quả vào ô phía trên. Ví dụ, nếu thấy 1+3, thì hãy nhập 4.

Suy ngẫm

Chúng tôi đấu tranh chống những khuynh hướng sai lầm trong giáo dục, đào tạo. Đó là khuynh hướng duy ý chí, muốn nôn nóng đưa giáo dục chính trị vào ngay cả từ lớp vỡ lòng. Rốt cuộc, chính trị không đạt yêu cầu mà nhân cách cũng không xây dựng được!

— Mai Chí Thọ, Chủ tịch Hội Khuyến học TP. HCM

Mới Mới Mới

Thống kê truy cập

Hiện có 3 thành viên202 khách truy cập.

Thành viên online

Tâm Như, Diên Vỹ, Admin

Kỷ lục: Có 4638 người ghé thăm vào 15-05-2014 lúc 09h47.

Độc giả Dân Luận từ đâu đến?

Locations of visitors to this page

Quỹ Dân Luận

Hãy bấm để ủng hộ tài chính cho Dân Luận. Thu chi quỹ Dân Luận được công bố công khai tại đây!